مقالات کلی زندگی‌نامه
خاندان و زندگی امام موسى صدر
انتخاب امام موسی صدر به رهبری و زعامت عالی شیعیان لبنان امری تصادفی و اتفاقی نبود بلکه معلول عوامل متعدد و دست به دست دادن یک سری شرایط داخلی و خارجی بود.
از جمله عوامل بسیار مهم در انتخاب و موفقیت امام صدر سابقه خانوادگی او در لبنان بود که ما نیز رشته کلام خود را از همین نقطه آغاز می‌کنیم.
***
سید صالح شرف‌الدین (ره)
سید صالح شرف‌الدین جد اعلای امام موسی صدر که با ۲۷ واسطه به حضرت موسی بن جعفر (علیه‌السلام) منتسب می‌شود، به سال ۱۱۲۲هـ ق. در قریه «شحور» در نزدیکی شهر صور، در جنوب لبنان دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیلات در روستا اقامت گزید و با آنکه از عالمان جلیل‌القدر دینی به شمار می‌رفت، در مزرعه خود در روستای معرکه نیز به کشاورزی می‌پرداخت.
سید صالح شرف‌الدین در جنگی که «احمد جزار» یکی از سرداران عثمانی بر ضد علمای شیعه جبل عامل به راه انداخته بود، شرکت کرد و مزدوران جزار پسر بزرگش «سید هبة الدین» را در سن ۲۱ سالگی در مقابل چشمانش در قریه «شحور» به شهادت رساندند و سید صالح را نیز دستگیر نموده، به زندان «عکّا» افکندند و سرانجام با همکاری برخی از نگهبانان شیعه موفق به فرار، و به عراق رهسپار گردید و در نجف اشرف در جوار امام علی (ع) رحل اقامت افکند و پس از مدتی خانواده‌اش به همراه برادرش بدو پیوستند.
سید صدرالدین صدر (بزرگ)
سید صدرالدین فرزند سید صالح شرف‌الدین موسوی عاملی است که در سال ۱۱۹۳هـ ق. متولد شد و پس از معرکه جزار و هجرت پدر بزرگوارش به نجف اشرف، به همراه خانواده به آنان ملحق شدند و طولی نکشید که در زمره علما و مجتهدین عالی مقام زمان خویش درآمد.
وی دختر مجتهد بزرگ و مرجع عالی قدر مرحوم شیخ جعفر کاشف الغطاء را به زنی اختیار کرد و پس از چندی به اصفهان مهاجرت نمود. تعدادی از مشاهیر علما همچون شیخ مرتضی انصاری، میرزا هاشم چهار سوقی و برادرش صاحب الروضات و سید محمد شفیع صاحب الروضة البهیة از محضرش فیض بردند.
در خصوص دو خاندان صدر و شرف‌الدین باید گفت که این دو خاندان بنی اعمام یکدیگر و از ریشه دار‌ترین و اصیل‌ترین خاندان‌های شریف لبنان‌اند و تا دوران سید صالح شرف‌الدین تمامی اعضای این خاندان بزرگ به شرف‌الدین شهرت داشتند اما پس از اینکه سید صدرالدین بن صالح موسوی به مقام مرجعیت و ریاست شیعه نا‌یل آمد این شاخه از خاندان به صدر مشهور شدند.
از مرحوم سید صدرالدین پنج فرزند به یادگار ماند که همگی از علما و رجال دین بودند.
سید اسماعیل صدر
کوچک‌ترین فرزند سید صدرالدین سید اسماعیل بود که از اکابر علما و از جمله مراجع تقلید شیعه در عصر خود بود و در مراتب زهد و تقوی و کمالات معنوی و علمی مشهور و سرآمد همگان به شمار می‌رفت.
وی در سال ۱۲۵۸هـ ق. در اصفهان دیده به جهان گشود و در خردسالی از نعمت وجود پدر محروم گردید و تحت سرپرستی و تربیت برادر بزرگوارش سید محمدعلی معروف به «آقا مجتهد» قرار گرفت و در سال ۱۲۸۱هـ ق. راهی عتبات عالیات و در سامرا ملازم میرزای شیرازی شد و از جمله بر‌ترین و فاضل‌ترین شاگردان میرزا و از مهاجرین اولیه به سامرا محسوب می‌شد.
بعد از وفات میرزا به کربلا آمد و رحل اقامت افکند و از برکت وجود وی حوزه کربلا رونقی بسزا گرفت و میرزا محمد حسین نائینی، سید شرف‌الدین عاملی، سید حسین فشارکی از زمره شاگردان وی بودند. و در سال ۱۳۳۸یا ۱۳۳۹هـ ق. در کاظمین بدرود حیات گفت.
از وی چهار فرزند به یادگار ماند که جملگی از فضلای معروف و صاحبان تحقیق و از جمله مراجع دینی بودند. نخستین آن‌ها سید محمد مهدی از مراجع بزرگ شیعه در کاظمین بود که در انقلاب عراق نیز شرکت داشت و سید محمد صدر که مقام نخست وزیری عراق را به عهده داشت، از پسر عموهای اوست.
سید صدرالدین صدر (پدر)
پدر امام موسی صدر، فقیه بزرگ و از مراجع عالی قدر و معاصر شیعه بود. وی در سال ۱۲۹۸یا ۱۲۹۹ هـ ق. در کاظمین به دنیا آمد. او همراه پدر بزرگوارش به کربلا مهاجرت نمود. سپس به توصیه پدر، راهی حوزه علمیه نجف گردید و در درس آخوند خراسانی و سید کاظم یزدی شرکت نمود و به اخذ اجازه اجتهاد نائل آمد و در سال ۱۳۳۹هـ ق. بعد از فوت پدر جهت زیارت بارگاه امام رضا علیه‌السلام به مشهد مشرّف و به مدت شش سال ماندگار شد و با صبیه مرحوم آیت اللَّه حاج آقا حسین قمی وصلت نمود و در سال ۱۳۴۴هـ قبه نجف بازگشت و برای احترام در درس میرزای نائینی (ره) حاضر می‌شد.
در اواخر سال ۱۳۴۶مجددا به ایران بازگشت و مدت اندکی در قم اقامت گزید. امام موسی صدر در همین دوره، یعنی در ماه ذی‌حجه ۱۳۴۶هـ ق. و در شهر قم به دنیا آمد.
آیت اللَّه سید صدرالدین صدر در حوالی سال ۱۳۴۸هـ ق. برای زیارت به مشهد مشرف گردید و بنا به تقاضای طبقات مختلف مردم در آنجا اقامت گزید.
در حدود سال ۱۳۱۳هـ ق. بود که آیت اللَّه صدر بنا به دعوت آیت اللَّه عبدالکریم حائری مجددا به قم باز گشت و معاونت معظم له را در اداره امور حوزه جدیدالتأسیس علمیه قم بر عهده گرفت و بزودی به عنوان یکی از ارکان حوزه علمیه قم اشتهار یافت و بعد از رحلت آیت اللَّه حائری به همراه دو تن از مراجع بزرگ وقت یعنی آیت اللَّه سید محمد حجت و آیت اللَّه سید محمد تقی خوانساری زعامت و مرجعیت شیعیان را به عهده گرفت و به حوزه علمیه قم خدمات شایان توجهی ارائه نمود و شاگردان بسیاری را تربیت کرد.
او که در زمینه شعر و ادب تبحری خاص و ید طولایی داشت، همچون دیگر شاعران و قصیده سرایان، بعد از فوت مرحوم شیخ عبدالکریم اشعار نغز و پر محتوایی سرود که سرآمد تمامی اشعار گردید. به همین جهت هم اکنون اشعار این مرد بزرگ زینت بخش سنگ قبر آن مرحوم است.
آیت اللَّه صدر همزمان با فعالیت‌های حوزوی و اجتماعی در امور سیاسی نیز مداخله مستقیم داشت و نقش برجسته و تعیین کننده ایشان در حمایت از فداییان اسلام بر کسی پوشیده نیست:
«… از طرفی ما به خانواده آیت اللَّه صدر علاقه‌مند شده بودیم و جهتش هم این بود که ما آن وقت تصور می‌کردیم که مرحوم آیت اللَّه صدر، یعنی پدر بزرگوار ایشان [امام موسی صدر]، از فداییان اسلام حمایت می‌کنند. فداییان اسلام پیش ما افراد خیلی محبوبی بودند…» (۱)
از آیت اللَّه صدر ده فرزند به یادگار ماند، سه پسر و هفت دختر که پسران آن بزرگوار عبارت‌اند از: مرحوم آیت اللَّه حاج آقا رضا صدر، جناب سید علی اصغر صدر و آیت اللَّه امام موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان.