مقالات کلی زندگی‌نامه
خاندان و زندگی امام موسى صدر
Page 4
انجمن نیکوکاران (جمعیة البر و الاحسان)
یکى از مشکلات جامعه شیعه لبنان مسئله بیکارى و فقر بود که به چهره جامعه شیعه رنگ بدبختى و فلاکت کشیده بود و به گونه اى این مسئله نهادینه شده بود که شیعیان را عین بدبختى و بیکارى و فقر مى دانستند. امام موسى صدر در جهت مقابله با این پدیده زشت اجتماعى – که ریشه اى بسیار دیرینه داشت و به سیاست گذارى هاى گذشته باز مى گشت – انجمن فوق را تأسیس کرد. این انجمن توسط یک هیئت مدیره و چند کمیسیون اداره مى شد. یکى از کمیسیون‌ها به نام کمیسیون خانواده، مأمور رسیدگى به چگونگى وضع درآمد سالانه خانواده هاى محروم، مستمند و درمانده بود. این کمیسیون کار خود را پس از یک سخنرانى عمیق و جامع که از طرف امام موسى صدر ایراد شد، شروع کرد. هدف این کمیسیون مبارزه با فقر و برانداختن تکدى گرى از جامعه شیعیان لبنان بود. شعار جمعیت دو حدیث بود. «شیعتنا یموتون و لا یسئلون بالکفّ، (شیعیان ما مى میرند و دست گدایى به سوى کسى دراز نمى کنند) و «لا تحلّ الصدقه لمتحرف و لالذى قوّة سوى قوى» (صدقه بر پیشه ور و کسى که داراى بنیه اى سالم و نیرومند است جایز نیست) اولین کار کمیسیون شناسایى گدایان حرفه اى و مستمندان حقیقى بود و سپس براى بهبود وضع هر دو گروه فعالیتهاى پیگیرى را آغاز نمود. و براى تمامى گدایان اعم از حرفه اى و حقیقى برنامه ریزى و مستمرى معین کرد و فرزندان آنان را در هنرستان هاى صنعتى به تحصیل واداشت. امام موسى صدر با سخنرانى هاى مفصلى که ایراد کرد مردم را تربیت و از آنان درخواست کرد که به گدایان حرفه اى کمک نکنند و اعانات خویش را مستقیما به صندوق هاى ویژه این کار واریز نمایند. سپس مؤسسه اى به نام «دار الایتام» ساخت و اطفال بى سرپرست را در آنجا نگهدارى کرده، به تعلیم و تربیت آنان پرداخت. مؤسسه اى به نام «دار العجزه» پدید آورد که معلولین و درماندگان را گرد آورده، علاوه بر پرداخت مخارج آن‌ها، حرفه و فنى مناسب به آنان مى آموخت. یک مدرسه حرفه اى بسیار مدرن تأسیس کرد و دانشجویان را در رشته هاى صنعتى آموزش داد که بعدا به عنوان مدرسه صنعتى جبل عامل معروف شد و تحت نظر شهید چمران قرار گرفت. (۱۷)
شهید چمران در خاطرات خود مى گوید:
«… البته مدرسه اى نبود که فقط در درس و تکنولوژى سرآمد دیگران باشد، بلکه مدرسه اى بود که کارگاه ایدئولوژى ما به شمار مى رفت. نماز جماعت و کلاس هاى ایدئولوژیک و کادرهاى سازمانى در مدرسه برقرار بود. همان اواخر که دانشجویان وارد مدرسه مى شدند، با فنون مبارزاتى و جنگهاى چریکى آشنا مى شدند…»
در خصوص احساس خطرى که دشمنان و رقبا از این مدرسه مى کردند و آن را مورد هجوم قرار مى دادند، مى گوید:
«.. بار‌ها به این مدرسه حمله کردند و با راکت و موشک این مدرسه را در هم کوبیدند یعنى نه فقط دست راستى ها و اسرائیلى ها این مدرسه را مورد هجوم قرار مى دادند بلکه چپى ها و کمونیستها و مزدوران عراق نیز چندین بار این مدرسه را مورد هجوم قرار دادند…» (۱۸)
مرکز تحقیقات اسلامى «معهد الدراسات الاسلامیه»
در کشور لبنان ملیت‌ها و مذاهب گوناگون در کنار یکدیگر گرد آمده و به زندگى مشترکى پرداختهاند. این ملیت‌ها و مذاهب گوناگون پیوسته با یکدیگر در تماسند و در میان آنان مباحث مختلفى رد و بدل مى شود.
امام موسى صدر با توجه به این نکته دانشجویان را به تحقیق در مسائل اسلامى و شیعى تشویق نمود تا خردمندانه درباره مسائل اسلامى به تجزیه و تحلیل پرداخته، نتایج تحقیقات خود را به جامعه اسلامى عرضه نمایند.
این مرکز از کشورهاى آفریقایى و خاورمیانه و خاور دور دانشجو مى پذیرفت و در همین راستا امام موسى صدر به کشورهاى مسلمان و غیر مسلمان آفریقایى مسافرت نمود و در جهت مبادله دانشجو و مبلغ دینى با مسئولان آنجا مذاکراتى به عمل آورد. ایشان مکررا مى گفتند: بر ما مسلمانان واجب است که قبل از آنکه این قاره به جهان مسیحیت یا دنیاى کمونیسم بپیوندد به کمک افریقاى تشنه و نیازمند اعتقاد بشتابیم.
به پاره اى از خدمات و اقدامات امام موسى صدر که در طى فعالیت هاى اولیه وى به وجود آمده اشاره مى کنیم. نکته حائز اهمیت آن است که تمامى مؤسساتى را که براى شیعیان لبنان تأسیس کردند براى عموم مردم و در خدمت تمامى افراد بود و سنیان و مسیحیان نیز از آن استفاده مى کردند این حسن رفتار و برخورد خوش شیعیان با دیگر مذاهب موجب شده بود که پیروان مذاهب دیگر رسما در مجالس و اعیاد و سوگوارى هاى شیعیان شرکت کنند و براى متصدیان این مؤسسات هیچ فرقى نمى کرد که مراجعین آنان شیعه باشند یا غیر شیعه، کار اعتماد این فرقه هاى گوناگون نسبت به مؤسسات شیعیان به گونه اى شده بود که حتى بسیارى از سنیان و مسیحیان در امور قضایى به مراجع و محاکم شیعى رجوع مى کردند و یقین داشتند که حتى اگر طرف دعواى آنان شیعه باشد مؤسسات شیعیان قضاوتى بر خلاف اخلاق و حق و حقیقت انجام نمى دهند. (۱۹)
به طور کلى یکى از شعار هاى استراتژیک امام موسى صدر آن بود که امکانات جمعیت به همه شهروندان و تمامى طوایف تعلق دارد. امام صدر تأکید داشت که ممکن است مردم از نظر رنگ، دین و مذهب متفاوت باشند اما همه در برابر قانون انسانیت یکسان هستند. این برخورد باعث گردید که از همان ابتدا موج کمکهاى نقدى و غیر نقدى مسیحیان به سوى جمعیت سرازیر شود. و حتى پزشکان مسیحى شهر صور به طور مجانى به درمان شیعیان پرداختند. (۲۰)
پاره اى از مؤسسات دیگر
۱- مرکز تفریحات سالم براى جوانان (هیئت الشباب المسلم) باشگاهى در کنار دریاى مدیترانه
۲- الندوة اللبنانیه مؤسسه اى است فرهنگى که فلاسفه و دانشمندان بزرگ و رؤساى کشور هاى خاورمیانه عربى در آن شرکت کرده، به بحث مى پرداختند و در سایه همین مجالس سازمان خدمات اجتماعى به نام (تحرک اجتماعى) پدید آمد که این سازمان با همکارى مسیحیان و شیعیان لبنان اداره مى شد که علاوه بر احداث یک صد واحد بهداشتى درمانى در سراسر لبنان و پخش دارو هاى مورد نیاز خدمات قابل توجهى نیز به مردم ارائه مى داد. (۲۱)
مجموعه اقدامات فوق و همچنین شخصیت جذاب، پرنفوذ و اخلاق پیامبر گونه امام موسى صدر باعث گردیده بود که محبوبیتى غیرقابل تصور در بین مردم لبنان کسب نماید؛ در اسناد مى خوانیم:
وضع و موقعیت سید موسى صدر
«سید موسى صدر که روحانى است موقعیت عجیبى در لبنان براى خود کسب نموده است که مى توان گفت صدر یعنى قلب بیروت و قلب ملت لبنان مردم لبنان امکان ندارد از دستور صدر سرپیچى کنند هنگامیکه او از لبنان خارج و یا وارد لبنان مى شود تمام رجال بیروت به استقبال او حاضر مى گردند مشارالیه در بیروت از قدرت فوق العادهاى برخوردار است که ما فوق قدرت رئیس جمهورى لبنان مى باشد در تمام جراید لبنان همه روزه عکس موسى صدر دیده مى شود و تمام مغازه هاى بیروت و بازارهاى بزرگ چه در داخل و چه در خارج مغازه عکس بزرگى از صدر در آن‌ها دیده مى شود در بیروت محلى است که به نام قصر موسى صدر معروف است چنانچه فردى سوار اتومبیلهاى مسافربرى شود و به راننده بگوید قصد رفتن به قصر موسى را دارد، با احترام به آن محل مى برند. بنا به اظهار یکى از رانندگان تاکسى موسى صدر صاحب بزرگ‌ترین قدرت در لبنان مى باشد. بنا به دستور صدر مغازه ها روزهاى جمعه تعطیل است و حتى صدر دستور داده بایستى اذان شیعه در رادیو خوانده شود. صدر مؤسسات بزرگى در بیروت برپا کرده است. او رئیس مجلس شیعه در بیروت است و لقب امام به وى دادهاند و حتى رئیس جمهور لبنان از صدر خوف و وحشت دارد و به او پیشنهاد رئیس جمهورى کرده است. تمام قواى لشگرى و کشورى و ملت لبنان فدایى موسى صدر هستند و او صاحب جان و مال و ناموس ملت لبنان است و امکان ندارد صدر دستورى صادر کند و آن دستور فورا اجرا نشود بنا به اظهار راننده مورد بحث، قدرتى بالا‌تر از قدرت موسى صدر در بیروت دیده نمى شود هر آن اراده کند با هواپیما بهر نقطه اى از جهان مسافرت کند با تشریفات خاصى از او استقبال به عمل مى آید. ضمنا هر موقع راننده تاکسى مى خواست نام موسى صدر را ببرد بسم اللَّه مى گفت و با چه احترام خاصى از او نام مى برد به طور کلى موسى صدر یعنى لبنان و لبنان یعنى موسى صدر.»
این محبوبیت فقط در بین شیعیان نبود و این اقدامات که به جرأت براى اولین بار در لبنان به وقوع مى پیوست باعث گردید توجه تمامى اقشار و گروه‌ها را از هر مذهب و مکتبى به خود جلب نماید؛
در اسناد دیگرى مى خوانیم:
وزارت امور خارجه سازمان اطلاعات و امنیت کشور
«… گزارش رسیده از سفارت شاهنشاهى ایران در بیروت حاکى است در مقاله اى که به قلم کشیش یواکیم مبارک در روزنامه النهار انتشار یافته متذکر شده که لبنان به منظور حفظ جنبه عربى خود نیازمند به یک نهضت عمیق اسلامى است که فعلا سید موسى صدر رهبر شیعیان لبنان آنرا پایه گذارى کرده است.
فتوکپى گزارش سفارت شاهنشاهى در این خصوص جهت استحضار به پیوست ارسال مى گردد.
از طرف «وزیر امور خارجه»
سفارت شاهنشاهى ایران بیروت
وزارت امور خارجه
روزنامه النهار چاپ بیروت در شماره مورخ ۲۳/۹/۵۳ خود طى مقاله اى به قلم کشیش یواکیم مبارک مى نویسد: استقلال لبنان نخست به وسیله نهضت دروزی‌ها به رهبرى شیخ فخرالدین در قرن هجدهم به وجود آمد و سپس مارونی‌ها به اتکاء تمدن غرب آنرا سروسامان دادند و براى آنکه استقلال لبنان جنبه عربى خود را نیز نگاه دارد نیازمند به یک نهضت عمیق اسلامى بود که سید موسى صدر رهبر شیعیان لبنان آنرا پایه گذارى کرده است.
النهار مى افزاید نهضتى که صدر به عهده گرفته باید از همه جوانب انسانى و اجتماعى آن و تأثیرى که در محافل عرب و جهانى به جاى خواهد گذاشت بررسى شود زیرا این نهضت به هیچ وجه نمى تواند جنبه یک فعالیت محلى معین و یا رنگ تعصبات طایفه اى و مذهبى داشته باشد همچنین نمى توان گفت که این نهضت بر اثر تحریکات خارجى جهت تأمین منافع بیگانگان است. النهار اضافه مى کند البته هیچکس منکر نیست که سید موسى صدر شیعه است و فعالیت خود را به منظور رسیدگى به حقوق شیعیان این کشور آغاز کرد ولى این فعالیت اکنون داراى دورنماى والاترى است مخصوصا که هدفش رسیدگى به حقوق عموم طبقات محروم این کشور است و نباید فراموش کرد که شیعیان در اسلام همواره یک طبقه روشنفکر و خواهان عدالت بودهاند و در این راه جانبازی‌ها نموده و قربانیان زیاد دادهاند به همین جهت نیز صلاح لبنانیان در آن است همان طورى که در دوران هاى گذشته تاریخ براى نهضت مارونی‌ها و دروزی‌ها اهمیت قائل شده و جنبه هاى آزادیخواهانه و انسانى این نهضت‌ها را در نظر گرفتند اکنون نیز نهضت موسى صدر را پروبال دهند مخصوصا که این نهضت با انقلاب فلسطین پیوند و هماهنگى دارد. سفیر شاهنشاه آریامهر – منصور قدر
البته ناگفته نماند که متأسفانه بعد از ناپدید شدن امام موسى صدر اکثر مراکز و مجالس فوق به حالت رکود و تعطیل درآمده است. (۲۲)