مقالات کلی زندگی‌نامه
خاندان و زندگی امام موسى صدر
Page 6
سازمان حرکة المحرومین
در همین راستا سازمان سیاسى مذهبى «حرکة المحرومین» بر اساس مبادى و اصول ترسیم شده از سوى امام موسى صدر تولد یافت. وى در ترسیم خطوط کلى مبادى این حرکت اظهار داشت:
«حرکة المحرومین از ایمان حقیقى به خدا و انسان و آزادى و کرامت وى نشأت گرفته و هرگونه ستم اجتماعى و نظامى سیاسى طایفى را طرد نموده و با استبداد و اقطاع (فئودالیسم) و سلطه و تفرقه به جنگ برخاسته است. «حرکة المحرومین» حرکتى است وطنى که متمسک به سیادت و عظمت وطن و سلامت سرزمین مى باشد و با استعمار و تجاوزات و مطامعى که متوجه لبنان است مبارزه مى کند». (۲۹)
وى سپس اجتماعاتى را با حضور شخصیتهاى کشور و رؤساى طایفه ها و رهبران احزاب و نخبگان و متفکران لبنانى از مذاهب گوناگون بر پا ساخت که منجر به انعقاد وثیقه و قراردادى شد مبنى بر تأیید خواست هاى امام موسى صدر که ۱۹۰نفر از اندیشمندان و بزرگان، زیر آن را امضا کردند.
این اقدامات موجب خشم و حقد و کینه بد خواهان گردید و از داخل و خارج انواع فشار‌ها و تضییقات را علیه امام موسى صدر به وجود آوردند و رژیم پهلوى نیز که به واسطه کمک به اسرائیل در نوک تیز حمله امام موسى صدر قرار گرفته بود تمامى وعده هاى خود را مبنى بر کمک به شیعیان مظلوم لبنان منوط به خارج شدن امام موسى صدر از صحنه سیاسى لبنان نمود:
در سند مى خوانیم
موضوع: سید موسى صدر
«طى تلگرافى که آقاى هویدا نخست وزیر از زوریخ به وزارت امور خارجه ارسال داشتهاند:
اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر امر و مقرر فرموده اند که به جامعه شیعیان لبنان گوشزد شود تا صدر هست ما کمک نخواهیم کرد.»
و این در حالى است که در داخل لبنان او را عامل ایران معرفى مى نمودند.
در سند مى خوانیم
ماهیت اقدام سید موسى صدر
۱- سید موسى صدر، غسان توینى و سلیم اللوزى طبق یک طرح امریکایى و با هدایت سرویس اطلاعاتى آن کشور در لبنان فعالیت مى کنند و هدف آن‌ها جذب گروه‌ها و توده هاى مخالف در جنوب لبنان و جلوگیرى از ادامه تسلط کمونیست‌ها بر آنان مى باشد.
۲- حمله موسى صدر به ایران براى اقناع روشنفکران منطقه جنوب به عدم وابستگى خود با ایران بوده است ولى از نظر عده اى اقدام او جوابى به رئیس جمهورى بود که صدر و غسان توینى را عامل اجراى سیاست ایران محسوب مى داشت
۳- دولت امریکا مایل است که لبنان با خصوصیات کنونى خود بدون هیچگونه… باقى بماند و وظیفه واگذار شده به صدر و سلیم اللوزى و غسان توینى جذب روشنفکران شیعه جنوب و هدایت آن‌ها در مسیر مورد نظر خود مى باشد.
۴- علیرغم این حمله از نظر عده اى هنوز سید موسى صدر عامل سرویس اطلاعاتى ایران شناخته شده و براساس طرحى براى آینده دور چنین حمله شدیدى را به ایران نمود.
ولى مردم و علماى دوراندیش، خیرخواه و حق طلب به حمایت از امام موسى صدر درآمدند و قدر‌شناس این نعمت عظمى بودند.
در تاریخ ۱۳/۹/۷۴ متجاوز از هزار نفر از علما را با ترکیبى از عناصر فوق الذکر در مجلس اعلاى شیعه گرد آورد و شرکت کنندگان به اتفاق آرا نظریات امام موسى صدر را در خصوص جهاد و مبارزه انسانى و ملى به جهت احقاق حقوق محرومان مورد تأیید مطلق قرار داده، به وى اختیار دادند تا گامهاى اساسى خویش را در راه تحقق اهداف و امور مطروحه بردارد:
«روز گذشته (۲۲/۶/۵۳) مجمع عمومى شورایعالى شیعیان لبنان تشکیل و در حدود ۱۰۵۰نفر از جمله نمایندگان پارلمان و مهندس و دکتر و روزنامه نگار در آن شرکت نمودند. در این جلسه موسى صدر طى سخنرانى اظهار داشت. چون دولت تاکنون هیچ توجهى به خواستهاى شیعه نشان نداده لذا شورای عالى شیعیان برنامه تظاهرات و اعتصاب خود را ادامه خواهد داد و علاوه بر فعالیتهاى داخلى با مهاجرین لبنانى در آمریکا و افریقا و کشورهاى عربى تماس خواهد گرفت زیرا دولت فکر مى کند تقاضاهاى شیعه جنبه شخصى دارد و هدف ادامه مقام ریاست مجلس عالى شیعیان است و از آنجا که این سمت براى من (موسى صدر) هیچ اثرى غیر از کوشش و نگرانى براى حقوق شیعه ندارد لذا حاضر است از این سمت استعفاء کند. موسى صدر سپس گزارشى به مجمع عمومى تسلیم نمود و اعضاى شرکت کننده در جلسه ضمن عدم قبول استعفاى وى به اتفاق آراء اظهارات موسى صدر را تأیید و نظریات خود را به شرح زیر اعلام داشتهاند:
۱- مجمع عمومى شورای عالى شیعیان طرحى را که موجب استعفاء و یا برکنارى موسى صدر شود مردود مى شناسند.
۲- کوشش موسى صدر علیه فساد و ستمگرى و براى دفاع از مردم ستمدیده و نابسامان این کشور است تأیید مى شود.
۳- فعالیت مسئولین دولت لبنان در مورد نادیده گرفتن خواسته هاى شیعیان تقبیح مى گردد و به موسى صدر اختیار تام داده مى شود اقدامى را که جهت رسیدن به حقوق شیعه صلاح مى دانند اتخاذ کند حتى اگر این اقدامات جنبه منفى داشته باشد نظیر و اداره کردن وزراء با نمایندگان شیعه است استعفا یا برگزارى تظاهرات و اعلام اعتصاب توأم باشد».
در نتیجه اقدامات فوق، دولت استعفا داد و دولت جدید با دیدى مثبت نسبت به اهداف امام موسى صدر زمام امور را به دست گرفت ولى چند ماه بعد دولت به خاطر قتل «معروف سعد» * و حمله به اتوبوسى در عین الرمانه مجبور به استعفا شد. دو حادثه فوق منشأ اساسى جنگ داخلى ۱۹ماهه گردید که به جنگ دو ساله معروف است.
در ماه مارس سال ۱۹۷۵ م (۱۳۵۴ ش) براى دفاع از حقوق ماهیگیران بر ضد یک شرکت آمریکایى که کمیل شمعون شریک آن بود تظاهرات بزرگى در صیدا به وقوع پیوست. رهبرى تظاهرات به عهده» معروف سعد «بزرگ‌ترین رجال سیاسى و ملى صیدا و از نمایندگان سابق مجلس بود. وى رابطه نزدیکى با مقاومت فلسطین داشت و طرفدار حرکة المحرومین و از دوستان نزدیک امام موسى صدر بود. معروف سعد در جلوى صفوف تظاهرکنندگان حرکت مى کرد که هدف گلوله قرار گرفت. (ر. ک: چمران ص ۱۴۸ – ۱۴۷)
امام موسى صدر در تاریخ ۲۰/۱/۱۹۷۵ (۱۳۵۴ ش) ضمن خطابه پرشورى که به مناسبت سالگرد عاشوراى حسینى ایراد نمود مردم لبنان را به تشکیل یک گروه مقاومت نظامى، در برابر تجاوزات رژیم اشغالگر قدس و توطئه هاى مزدوران دولت اسرائیل – به منظور بیرون راندن لبنانىها از سرزمین هاى خویش – فرا خواند و ۷ماه بعد در تاریخ ۶/۷/۱۹۷۵ (۱۳۵۴ ش) در یک کنفرانس مطبوعاتى به طور صریح تأسیس و ظهور و ولادت یک گروه مسلح را به نام «افواج مقاومت لبنانى» (امل) در حیات سیاسى مذهبى کشور لبنان اعلان نمود.
شهید چمران مى گوید:
«… بعد، مرحله سوم آغاز شد و آن سازماندهى نظامى بود… بنابراین، قسمت سوم سازماندهى حرکت محرومین، تأسیس سازمان نظامى امل بود… یعنى آرزو؛ آرزو براى تحقق رسالت اسلامى و حکومت مهدى…».
وى در خصوص بازتاب‌ها و برخورد گروه‌ها با تأسیس امل مى گوید:
«… مسیحیان و چپىها هر دو مخالف بودند زیرا مى دانستند اگر طرفداران صدر منظم و جنگنده شوند، دیگر کسى نمى تواند در مقابل قدرت آنان ایستادگى کند.
چپىها تا آن روز با آقاى صدر کارى نداشتند… اما هنگامى که متوجه سازماندهى او و تعلیمات نظامى او شدند ترس و وحشت آن‌ها بالا گرفت و شروع به کارشکنى و اذیت کردند… امام موسى صدر آمده بود که فقر فکرى و ایدئولوژیک سیاسى و اجتماعى جنوب را برکَند و خلأ را پر کرده بود. دیگر بهانه اى و می‌دانى به دست حزب کمونیست نمى داد… امام موسى صدر همه حربهها را از آن‌ها گرفته بود و در عمل سیاسى حتى از آن‌ها مقتدر‌تر بود لذا حزب کمونیست و احزاب چپ دیگر را خلع سلاح کرده بود… مسئولین حزب به کادر‌ها مى گفتند ما باید صدر را تصفیه کنیم ولى الان موقعیت مناسب نیست… چهار بار احزاب چپ و راست سعى کردند که امام صدر را ترور کنند. (۳۰)
امام موسى صدر فتح را قرین سازمان امل قرار داد و با تأسیس حرکة المحرومین میان محرومان در وطن (شیعیان) و محرومان از وطن (فلسطینیان) صیغه اخوت خواند.
شهید چمران مى گوید:
«… جالب آنکه در تاریخ لبنان حرکت محرومین و جوانان امام موسى سرسختترین طرفداران فتح بودند و عموما به علت این طرفدارى از طرف کادرهاى چپ فتح کوبیده مى شدند. شعارى پر مفهوم شایع شده است که مى گویند: جوانان حرکت محرومین بیشتر از فتحى‌ها هستند چند ماه پیش که تناقضات داخل فتح به درجه انفجار رسیده بود و خطر آن مى رفت که چپى هاى فتح شخص ابوجهاد را ترور کنند - همان طور که مؤمنترین کادر‌ها را ترور کردند قتل نقیب فاخر و جواد… – از حرکت محرومین در خواست شد که ده جنگنده براى حفاظت جان ابوجهاد بفرستند زیرا به فتحى‌ها اعتماد نیست…» (۳۱)
جنگ داخلى لبنان
آن‌گاه که اولین شراره هاى جنگ در تاریخ ۱۳/۴/۱۹۷۵ (۱۳۵۴ ش) شعله کشید امام موسى صدر همه مساعى و تلاش خویش را در همه زمینه ها به کار گرفت تا آتش جنگ را خاموش کند. او که با نگرش عمیق و تیزبینى خود عمق توطئه را مى دید، در تاریخ ۱۵/۴/۱۹۷۵ م (۱۳۵۴ ش) در یک پیام عمومى مردم را از گرفتار شدن در دام توطئه هاى دشمن صهیونیستى و افتادن در غرقاب فتنه برحذر داشت و در همین حادثه بود که شخصیت جهانى و نفوذ او نمایان گردید؛ زیرا هر دو جنگ با ابتکار عمل و تلاشهاى شخصى امام صدر – همچون اعتکاف در مسجد و دیدار با سران کشور‌ها – پایان گرفت.
دور اول جنگ ۱۹۷۵ م (اردیهشت سال ۱۳۵۴) آغاز شد و تا دى ماه همان سال به نفع فالانژیستها ادامه یافت و در حالى که تمامى رهبران ملى و مسلمانان حاضر در کنفرانس عرمون از دخالت سوریه ناامید شده بودند، امام صدر به دمشق رفت و حافظ اسد را براى دخالت نظامى در لبنان متقاعد نمود. روز بعد نیروهاى سوریه در قالب ارتش آزادى بخش فلسطین وارد لبنان شدند و به دنبال چند ساعت نبرد فالانژیست ها تسلیم و دور اول جنگ به پایان رسید.
دور دوم جنگ که در سال ۱۹۷۶م مطابق با اردیبهشت تا مهر سال ۱۳۵۵ادامه داشت، قطعا یکى از تلخترین مقاطع تاریخى لبنان به شمار مى رود. در این دور از جنگ، گروه هاى فلسطینى و احزاب چپى لبنانى که از سوى برخى از کشور‌ها من جمله مصر حمایت مى شدند با نیروهاى سورى درگیر شدند. متعاقب آن فالانژیستها با سوءاستفاده از برادر کشى و غفلت جبهه اسلامى، مناطق مسلمان نشین و اردوگاه هاى فلسطینى را مورد تاخت و تاز قرار دادند. امام صدر با می‌انجى گرى میان حافظ اسد و انور سادات موفق گردید تا این دو تن را به همراه دیگر رهبران لبنان، سازمان مقاومت فلسطین، عربستان سعودى و کویت در قالب کنفرانس محدود سران کشورهاى عربى در ریاض و قاهره گرد هم آورد و بدین ترتیب به اختلافات مصر و سوریه پایان دهد. در نتیجه، جنگ داخلى دو ساله لبنان با دخالت نیروهاى حافظ صلح عربى رسما خاتمه یافت. (۳۲)
امام صدر در تاریخ ۱۱/۵/۱۹۷۷ (۱۳۵۶ ش) اعلامیه هایى را مبنى بر عمل به یک سلسله پیشنهادات اصلاحى سیاسى و اجتماعى و مبادى بنیادین جهت ساختن یک لبنان جدید در چهارچوب زندگى با حسن تفاهم و مسالمت آمیز فرقه هاى مختلف مذهبى منتشر ساخت. وى در اعلامیه مزبور، قرارداد جدیدى را به جاى قرارداد قاهره در مسیر تنظیم روابط دولت لبنان و مقاومت فلسطین ضرورى خواند. با توجه به عدم ورود نیروهاى حافظ صلح به جنوب لبنان و رنج و محنتى که در اثر درگیرىها و تجاوزات اسرائیل به جنوب لبنان وارد مى آمد، امام صدر در سخنرانىها و مصاحبه هاى مطبوعاتى نسبت به فاجعه اى که در جنوب لبنان در شرف وقوع بود، خطر توطئه توطئه گران و اشغال این منطقه از طرف دولت غاصب و متجاوز اسرائیل را به شدت هشدار مى داد و اعلام خطر مى نمود. وى خواهان تحقق صلح در منطقه جنوب لبنان و بازگشت سلطه و نفوذ دولت مرکزى به آن سامان بود.
در تاریخ ۱۴/۳/۱۹۷۸ م (۱۳۵۷ ش) مرزهاى جنوب لبنان توسط نیروهاى اشغالگر قدس اشغال گردید. در این هنگام امام موسى صدر دور جدیدى از فعالیت هاى خود را آغاز کرد او در ملاقات هاى خود با سران و رؤساى کشورهاى عربى واقعیت اسفبار جنوب لبنان را برشمرد. وى بدین منظور از کشورهاى سوریه، اردن، پادشاهى سعودى و الجزایر دیدار کرد. در همین راستا در تاریخ ۲۵/۸/۱۹۷۸ (۱۳۵۷ش) وارد کشور لیبى شد و هرگز از آنجا خارج نشد. (۳۳)