مقالات کلی زندگی‌نامه
خاندان و زندگی امام موسى صدر
Page 1
زندگى نامه امام موسى صدر
آیت اللَّه امام موسى صدر در ۱۴خرداد ماه سال ۱۳۰۷ش در شهر مذهبى قم دیده به جهان گشود و دروس ابتدایى را در دبستان حیات قم گذراند. سپس وارد دبیرستان سنایى شهر قم شد و همزمان با دوره دبیرستان به تحصیل علوم اسلامى در حوزه علمیه قم مشغول گردید و از اساتید بزرگوارى همچون آیت اللَّه بروجردى، آیت اللَّه محقق داماد، آیت اللَّه سید احمد خوانسارى، آیت اللَّه سید محمد حجت کوه کمرهاى، حضرت امام خمینى، آیت اللَّه علامه سید محمد حسین طباطبایى و آیت اللَّه سلطانى طباطبایى رحمه اللَّه، کمال استفاده را برد و به موازات تحصیلات حوزوى در دانشکده حقوق تهران در رشته اقتصاد به تحصیل پرداخت و جزو معدود کسانى بود که علاوه بر تحصیلات حوزوى به کسب مدارج عالى دانشگاه نیز نایل آمد. وى ضمن آشنایى با زبان عربى، زبانهاى انگلیسى و فرانسه را آموخت و مدتى نگذشت که در صف اساتید حوزه علمیه قم وارد شد و به تدریس فقه، اصول، منطق و فلسفه پرداخت و جزو بهترین و سرآمد‌ترین اساتید حوزه علمیه گشت و همگان آینده اى روشن را براى وى پیش بینى کرده و او را جزو نوادر دوران و امیدى براى جهان تشیع و اسلام مى دانستند و به او دل بسته بودند. او نه تنها در این زمان که از همان ابتداى ورود به حوزه مورد توجه بزرگان حوزه قرار گرفت چرا که علاوه بر امتیازات خانوادگى، خود نیز مستجمع کمالات بى شمارى از لحاظ جسمى و فکرى و به نقل از بزرگان تداعى کننده آیه شریفه «زاده بسطة فىالعلم و الجسم» بود.
به قدّ و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد جهان بگیرد اگر دادگسترى داند
او نیز چنین بود. از نظر علمى - همان گونه که اشارت رفت – جزو خوش فکر‌ترین و با هوش‌ترین طلاب بود و در سنین جوانى ملکه زیباى اجتهاد و استنباط را در بر گرفته بود.
امام موسى صدر از دیدگاه بزرگان
حضرت امام خمینى درباره وى فرمودند:
«… باید بگویم من بزرگ کردهام ایشان را، من فضائلشان را مى دانم.» (۲)
آیت اللَّه حاج سید محمد باقر سلطانى طباطبایى در خصوص وضعیت تحصیلى و تدریس ایشان مى گویند:
«… آقا موسى خیلى خوب درس مى خواند و شایق به تحصیل بود… استعدادش خوب بود، زحمت هم مى کشید و خیلى زود درس‌ها را تمام مى کرد… صبح و عصر درس مى خواند، روزى چند درس… در تابستان که در وشنوه بودیم. حدود ۴۰الى ۵۰روز طول کشید که ایشان شرح لمعه را پیش من خواند بعدا همین شرح لمعه و قوانین را در قم درس مى گفت و پاى درسش هم جمعیت زیادى مى آمد. این درس هاى آقا موسى جزو درس هاى خوب آن زمان حوزه بود. آقا موسى خیلى زحمت مى کشید. خیلى خوش فهم بود. این‌ها باعث شده بود تا زود ترقى نماید، افراد دیگر این مراحل را که ایشان در طول چند ماه سپرى کرده بود حداقل ۴الى ۵ سال وقت لازم داشت تا پشت سر بگذراند…» و در جاى دیگر مى فرمایند که: «اگر الان بود جزو مراجع مسلّم تقلید بود… الان جزو مراجع بزرگ شیعه بود.» تاریخ و فرهنگ معاصر ویژه نامه ۵ص ۵۲ – ۵۱
شهید آیت اللَّه شیخ محمد صدوقى درباره او مى گوید:
«… آقا موسى یک امتیاز و فوق العادگى خاصى داشت ایشان دوران تحصیلاتش را در قم و پیش اساتید بزرگ گذراند… مردى بسیار بسیار فوق العاده بود. روشن بود. قدم که در لبنان گذاشت اوضاع آنجا را عوض کرد… تا وقتى که او بود اسرائیل هیچ غلطى نمى توانست بکند… امام موسى صدر بى نهایت شخصیت بارز، روشن، فهمیده و خدمتگزار بود.» تاریخ و فرهنگ معاصر، ویژه نامه شماره ۵ص ۶۸
آیت اللَّه هاشمى رفسنجانى که مدتى نزد ایشان مطول خوانده است مى گوید:
«در درس مطول که ایشان مى گفتند من شرکت و از ایشان استفاده مى کردم… ایشان آدمى خوش بیان بود. خوش سیما و خوش چهره و از لحاظ ما یک شخصیت خوبى بود از فضلاى مورد احترام ذهنى من بود و آن موقع… جزو مدرسین قابل قبول آن دوره در سطوح بالاى ادبیات بود.»
و در جاى دیگر در پاسخ به سؤالى که آیا ایشان در مسایل فقهى و اصولى مجتهد و صاحب نظر بودند؟ مى گویند: «حتما بودند، حتما بودند… ایشان در همان مقاله مکتب تشیع رأى فقهى دارند…» نامه مفید ص ۴۰ – ۳۲
آیت اللَّه سید عبد الکریم موسوى اردبیلى درباره ایشان مى گویند:
«از نظر لیاقت‌ها، ایشان برجستگى هاى خاصى داشت: درایت، هوش، ذکاوت، سرعت فهم، دقت و تأمل در مسائل علمى ایشان را در محافل علمى سرآمد دوستانش کرده بود. ایشان در مسائل اجتماعى بسیار وارد بود… در هر درسى که شرکت مى کرد به زودى در آن خیلى ممتاز مى شد… یکى از مدرسین بسیار خوب حوزه بود.» نامه مفید ص ۱۸
آیت اللَّه سید موسى شبیرى زنجانى ضمن برشمردن امتیازات خاندان صدر مى گویند:
«آقا موسى صدر هم داراى برجستگى هاى خاص علمى، اخلاقى و روحى بود… از چند نفر از درجه اول‌ها از شاگردان ایشان (مرحوم آیتاللَّه داماد) بودند که یکى از آن‌ها آقاى سید موسى صدر بود و ایشان ممتاز بود از قم هم که به نجف رفته بود شنیدم که طلوع کرده بود و خیلى مورد توجه بعضى ها واقع شده بود حتى نجفى ها گفته بودند که ما خیال نمى کردیم که قم چنین محصولى داشته باشد و شما روى قم و قمىها را سفید کردید… حتى آن وقت خیلى ما فوق این حرف‌ها بود و در اینکه قوه استنباط داشت، هیچ شکى نیست، ایشان فهمى صاف و سرعت انتقال داشت،
درس هم خوانده بود و در درس بزرگان هم شرکت کرده بود.» (۳)
آیت اللَّه مکارم شیرازى:
«… مباحثه اى داشتیم که ۴ نفر در آن شرکت مى کردیم، امام موسى صدر، مرحوم دکتر بهشتى، یکى از بزرگان امروز حوزه علمیه قم و بنده… آقا موسى صدر استعداد فوق العاده اى داشت این استعداد به پشتکار و استقامت فوق العاده وى ضمیمه مى شد و هر دو به کار مستمر شبانه روزى در مسائل تحصیلى و منظم درس خواندن مى پیوست. به همین علت بود که آقاى صدر خیلى سریع در حوزه علمیه قم ترقى کرد و در مدت کوتاهى جزء فضلاى بنام و درجه اول حوزه شد. یکى از کسانى که مى توانم شهادت بدهم در همان سنین جوانى به اجتهاد رسید، امام موسى صدر بود…» فرهنگ معاصر ص ۱۱۷
آیت اللَّه شیخ على مشکینى:
«… یکى از ممتازین این ممتازین امام موسى صدر بودند در درس حاذق بود، محقق بود. صحبت مى کرد و اشکال مى گرفت هم بحث هاى خوبى داشتند که یکى از آن‌ها مرحوم بهشتى بود… همان وقت‌ها من معتقد بودم که داراى قدرت استنباط احکام هستند… ایشان سیاست و دیانت را توأم کردند و به دنبال تشکیل یک حکومت اسلامى درست در لبنان بود. ما مقام امام موسى صدر را خیلى بالا مى دانیم. ایشان را انسان متدین به دیانت الهى و مردى که سیاست و دیانت هر دو را مى فهمید، مى شناسیم. آقاى صدر از ذخایر عالم تشیع بودند ایشان یکى از پر ارج ترین انسان هاى عالم تشیع بودند.» فرهنگ معاصر ص ۱۳۸ – ۱۳۷
آیت اللَّه شیخ جعفر سبحانى:
«… گروهى از فضلا در آن زمان از خصیصین درس مرحوم آیت اللَّه داماد بودند: جناب آقاى سید موسى زنجانى، جناب آقاى سید مهدى روحانى، جناب آقاى بهشتى، جناب آقاى مکارم، حضرت آقاى موسى صدر. این‌ها جمعى بودند که در حضور محترم آقاى داماد هم سطح را خدمت ایشان خواندند و هم خارج را… اما از نظر اجتهادى شکى نبود که ایشان مرد مجتهدى بودند.» فرهنگ معاصر ص ۱۴۲ – ۱۴۰
آیت اللَّه سید مهدى روحانى:
«… فهم آقاى صدر، از فهم هاى خیلى خوب و سریع الانتقال بود و مطالب را خیلى زود درک مى کرد. شاید در میان رفقا کسى بهتر از ایشان نبود. البته به جز مرحوم بهشتى و تا حدى هم آقاى حاج آقا موسى زنجانى که هر دو مثل ایشان بودند.» تاریخ و فرهنگ معاصر ویژه نامه شماره ۵ص ۲۵۱ – ۲۵۰
امام موسى صدر در سال ۱۳۳۴ش پس از رحلت پدر بزرگوارش عازم عراق گردید و به مدت چهار سال تا ۱۳۳۷ش در حوزه علمیه نجف اشرف از محضر اساتید و مراجع بزرگ همانند آیت اللَّه سید محسن حکیم و آیت اللَّه سید ابوالقاسم خویى بهره مند گردید.
آیت اللَّه سید عبد الکریم موسوى اردبیلى در خصوص مهاجرت علمى امام صدر به نجف مى گوید:
«آیت اللَّه خویى گفتند که سه طلبه از قم آمدند به نجف اما در نجف نماندند و برگشتند موسوى اردبیلى بود، آقاى موسى صدر بود و آقا موسى زنجانى. اى کاش من این‌ها را نمى دیدم خیلى حیف شد که این‌ها برگشتند به قم! این جریان را آن آقا از قول خویى نقل کردند من در سال ۵۳ به نجف رفتم قضیه را از آقاى خویى سؤال کردم ایشان تأیید کردند و گفتند بله…» (۴) نامه مفید ص ۲۴.