نگاهی به زندگی امام موسی صدر

‌ولادت‌

« موسی‌ » فرزند چهارم‌ آیت‌االعظمی‌ صدرالدین‌ صدر، فقیه‌ بزرگ، جزو مراجع‌ ثلاث‌ قم‌ و جانشین‌ آیت‌االعظمی‌ شیخ‌ عبدالکریم‌ حائری‌ یزدی، مؤ‌سس‌ حوزة‌ علمیة‌ قم، است.

وی‌ در 14 خرداد 1307ش. در قم‌ به‌ دنیا آمد. پس‌ از اتمام‌ دورة‌ ابتدایی‌ و فراگرفتن‌ مقدمات‌ علوم‌ حوزوی، در سال‌ 1322 ش. رسماً‌ وارد حوزة‌ علمیة‌ قم‌ شد.

 ‌حوزة‌ علمیة‌ قم‌

‌اساتید او در قم‌ آیات‌ عظام‌ سلطانی‌ طباطبایی، محقق‌ داماد، حجت‌ کوه‌ کمره‌ای، امام‌ خمینی( ره‌ )، سید احمد خوانساری‌ در فقه‌ و اصول‌ و علامة‌ طباطبایی‌ و سید رضا صدر در فلسفه‌ بودند.

سید موسی‌ صدر در فراگیری‌ علم‌ بسیار کوشا و پرتلاش‌ بود و ذهن‌ فعال‌ و استعداد ذاتی‌اش‌ هم‌ برای‌ درک‌ سریع‌ مسائل‌ بیشتر به‌ وی‌ کمک‌ می‌کرد. و این‌ سبب‌ شده‌ بود تا خیلی‌ زود نزد اساتید و سایر شاگردان‌ برجسته‌ و شاخص‌ شود.

آیت‌االعظمی‌ سلطانی‌ طباطبایی‌ دربارة‌ نحوة‌ تحصیل‌ وی‌ چنین‌ می‌گویند:

«‌آقا موسی‌ خیلی‌ زحمت‌ می‌کشید. خیلی‌ خوش‌ فهم‌ بود. اینها باعث‌ شده‌ بود تا زود ترقی‌ نماید.اگر الاَّن‌ بود جزو مراجع‌ بزرگ‌ و مسلم‌ تقلید بود.»

او در همین‌ دوران‌ به‌ تدریس‌ کتب‌ مطول، قوانین، رسائل‌ و مکاسب‌ می‌پردازد و از سرآمدان‌ و اساتید برجستة‌ دروس‌ سطح‌ در حوزة‌ علمیة‌ قم‌ می‌شود و درس‌ او به‌ یکی‌ از شلوغ‌ترین‌ دروس‌ سطح‌ در حوزة‌ علمیه‌ تبدیل‌ می‌شود.

از شاگردان‌ ایشان‌ در قم‌ می‌توان‌ به‌ آیت‌ا شیخ‌ یوسف‌ صانعی‌ و حجت‌الاسلام‌ هاشمی‌ رفسنجانی‌ و آیت‌ا بهجت، امام‌ جمعة‌ اردکان، اشاره‌ کرد.

دوستان‌ نزدیک‌ و هم‌ بحثهای‌ اصلی‌ ایشان‌ در قم‌ آیات‌ عظام‌ سید موسی‌ شبیری‌ زنجانی، عبدالکریم‌ موسوی‌ اردبیلی، شهید بهشتی، سیدمهدی‌ روحانی، شیخ‌ مجد الدین‌ محلاتی‌ و ناصر مکارم‌ شیرازی‌ بودند.

 ‌دانشگاه‌ تهران‌

‌سید موسی‌ صدر در سال‌ 1329 وارد دانشکدة‌ حقوق، و در رشتة‌ اقتصاد از دانشگاه‌ تهران‌ در سال‌ 1332 فارغ‌التحصیل‌ می‌شود. او اولین‌ روحانیی‌ است‌ که‌ به‌ دانشگاه‌ وارد شده‌ است. وی‌ به‌ زبانهای‌ عربی، انگلیسی‌ و فرانسه‌ آشنایی‌ کامل‌ داشت. در همین‌ سال‌ بود که‌ پدر بزرگوار او از دنیا می‌روند.

  ‌ورود به‌ حوزة‌ علمیة‌ نجف‌

‌سید موسی‌ صدر پس‌ از آن‌ به‌ نجف‌ می‌رود تا دورة‌ جدید تحصیلات‌ حوزوی‌ خود را آغاز کند و تا سال‌ 1337 در نجف‌ می‌ماند و به‌ تکمیل‌ این‌ تحصیلات‌ می‌پردازد. در این‌ سالها نزد آیات‌ عظام‌ سید محسن‌ حکیم، ‌تصویر شناسنامة‌ امام‌ موسی‌ صدر ‌شیخ‌ مرتضی‌ آل‌یاسین، سید عبدالهادی‌ شیرازی‌ و شیخ‌ حسین‌ حلی‌ به‌ فراگیری‌ فقه‌ و در محضر آیت‌االعظمی‌ سید ابوالقاسم‌ خویی‌ به‌ فراگیری‌ اصول‌ می‌پردازد و فلسفه‌ را نیز نزد آیت‌ا شیخ‌ صدرا بادکوبه‌ای‌ می‌آموزد. در نجف‌ به‌ عضویت‌ هیئت‌ امنای‌ جمعیت‌ « منتدی‌ النشر » در آمد و در حوزة‌ نجف‌ نیز رسائل‌ ( اصول‌ )، مکاسب‌ (فقه‌) و شرح‌ منظومه‌ ( فلسفه‌ ) را تدریس‌ کرد. هم‌ بحث‌های‌ ایشان‌ در نجف، آیت‌ا شهید سید محمد باقر صدر و مرحوم‌ سید محمد علی‌ موحد ابطحی‌ بودند. ‌

 سفر به‌ لبنان‌

‌در ایام‌ اقامت‌ در نجف‌ برای‌ دیدار از بستگان‌ به‌ لبنان‌ رفت‌ و با رهبر شیعیان‌ آن‌ کشور آیت‌االعظمی‌ علامه‌ شرف‌الدین، دیدار کرد. این‌ دیدار از لبنان‌ سبب‌ علاقة‌ فراوان‌ علامه‌ شرف‌الدین‌ به‌ آقای‌ صدر و زمینه‌ساز دعوت‌ برای‌ هجرت‌ سید موسی‌ به‌ لبنان‌ شد. در همین‌ ایام‌ بود که‌ آیت‌ا بروجردی‌ از ایشان‌ می‌خواهد که‌ برای‌ کارهای‌ تبلیغاتی‌ و ارشادی‌ به‌ ایتالیا برود، اما آقای‌ صدر از ایشان‌ عذرخواهی‌ می‌کند و این‌ درخواست‌ را نمی‌پذیرد.

‌بازگشت‌ به‌ ایران‌

‌آقای‌ صدر در اوایل‌ زمستان‌ 1337 از نجف‌ به‌ ایران‌ بازمی‌گردد و سردبیری‌ اولین‌ نشریة‌ حوزة‌ علمیة‌ قم‌ به‌ نام‌ « درسهایی‌ از مکتب‌ اسلام‌ » را به‌ همراه‌ جمعی‌ از روحانیون‌ به‌ عهده‌ می‌گیرد. اعضای‌ هیئت‌ مؤ‌سس‌ و تحریریه‌ آقایان‌ سید موسی‌ صدر، علی‌ دوانی، جعفر سبحانی، مجدالدین‌ محلاتی، ناصر مکارم‌ شیرازی، سید عبدالکریم‌ موسوی‌ اردبیلی، حسین‌ نوری‌ همدانی، محمود واعظزاده‌ خراسانی‌ و سید مرتضی‌ جزایری‌ بودند.

از جمله‌ آثار قلمی‌ ایشان‌ سلسله‌ مقالات‌ مکتب‌ اقتصادی‌ اسلام‌ است‌ که‌ در همین‌ مجله‌ منتشر شد. از دیگر کارهای‌ فرهنگی‌ در این‌ ایام‌ گرفتن‌ امتیاز و ادارة‌ یک‌ دبیرستان‌ ملی‌ در قم‌ بود.

همچنین‌ با همفکری‌ حضرات‌ آیات‌ دکتر بهشتی‌ و مکارم‌ شیرازی‌ طرحی‌ گسترده‌ برای‌ اصلاح‌ نظام‌ آموزشی‌ حوزه‌های‌ علمیه‌ طراحی‌ و تدوین‌ کردند.