گرامیداشت انسانی که معنادار زندگی کرد

مراسم شب بخارا، گرامیداشت دکتر محسن کمالیان، در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران برگزار شد.

اولین سخنران مراسم، مهدی فیروزان، داماد امام موسی صدر و از اعضای مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر بود. وی با اشاره به مفهوم معنای حیات گفت: انسان بدون معنا امکان ندارد. معنا پروژه زندگی شخص است. در عین حال کمتر کسی می تواند معنای جامعی برای حیات خود فراهم کند. و کمتر از آن، افرادی موفق می شوند مصداق مجسم مفهوم برگزیده خود شوند.

وی ادامه داد: من این توفیق را داشتم که معنای انسان معنا در زندگی را در شخصیت محسن کمالیان ببینم. این معنا آنقدر چند بعدی بود که تکلیف آدم را با مسئولیت‌های شخصی خودش زیاد می‌کرد. کمالیان یک معنا در زندگی داشت که به نظر من آن معنا این بود که معرفت را به ما هو معرفت، چه معرفت مهندسی، چه معرفت امام صدری و چه معرفت اخلاقی، به دنیای اطرافش منتقل کند و واسطه کسب این معرفت باشد.

وی افزود: کسی که چنین ابعادی دارد، شخصیتی کم نظیر می شود و کمتر در دسترس است. اما کمالیان در حضور و دیدار سخاوتمند بود.

فیروزان با بیان اینکه، هدف پایان دارد اما معنا پایان ندارد و تمام شدنی نیست. بلکه با گذشت زمان فربه تر می شود و شاخه های بیشتری پیدا می کند، بیان کرد: کمالیان در بعد انسانی رفیقی صادق بود که این معنویت صداقت و معنویت حقیقت و معرفت دانستن حقیقت را از منابع آسمانی و نه منابع زمینی می‌گرفت و میان دوستانش منتشر می کرد. کمالیان قوی ترین امام موسی صدر شناس ایران بود. می توان سؤال کرد چرا صدر مهم است؟

وی در پاسخ به دو رویکرد در اندیشه دینی اشاره کرد: یک اندیشه ای که همه چیز را از برای اسلام می خواهد و دیگری، طرز تفکری که همه چیز را برای انسان می خواهد.

وی ادامه داد: در سی سال گذشته حرف مطرح بنگاه های دینی ایران این بود که ایران را برای اسلام می خواهیم. در این نگاه همه چیز تحت الشعاع دین قرار می گیرد و از دل آن قوانین و مبانی و رویکردهایی معینی بیرون می آید.

وی افزود: نگاهی دیگر می گوید همه چیز را برای انسان می خواهم. این فکر امام موسی صدر بود و کمالیان با دسترسی ای که به منابع معرفتی و دینی داشت می توانست بسیاری دیگرا را انتخاب کند اما صدر را انتخاب می کند چون حس می کند نگاه او اصلی ترین پاسخ به آلام بشری است. کمالیان معتقد بود انسان در دیدگاه صدر موضوع اصلی است. چون امام موسی صدر انسان را به ما هو انسان، فارغ از دین و قومیت ارزشمند می دانست.

فیروزان تصریح کرد: وقتی کسی در ذهنیت معتقد به کرامت ذاتی انسان است، همه احکام او حافظ کرامت است. کرامت در اندیشه امام موسی صدر برجسته است و این کرامت در اندیشه مقاومت او هم دیده می شود، آنجا که از جامعه مقاوم صحبت می کند.

وی با اشاره به اینکه محسن کمالیان نه تنها وجود معنوی اش را برای حفظ و نشر این اندیشه صرف کرد بلکه سخاوتمندانه از دارایی هایش نیز در این راه هزینه کرد، او را مصداق کسی توصیف کرد که در زندگی اش معنا و پروژه داشت و آن را به سامان رساند. در عین حال که آزادمنشی و آزادزیستی او نمونه ای عینی از انسانی اخلاقی بود.

بعد از مهدی فیروزان، چند تن از استادان و دوستان محسن کمالیان صحبت کردند. رسول جعفریان، رئیس کتابخانه دانشگاه تهران از سابقه آشنایی با محسن کمالیان از اواسط دهه شصت تا امروز گفت و او را بی تردید صدرشناس زبده روزگار ما نامید. وی در ادامه به فعالیت های فرهنگی خانواده کمالیان نیز اشاره کرد و تدکید کرد نیاز است تا این تلاش های که در دهه های گذشته برای معرفی اسلام به مردم اروپا انجام شده است، دیده شود. دکتر محمدکاظم جعفری، استاد دانشکده فنی دانشگاه تهران با اشاره به سابقه آشنایی با وی از توجه عمیق او به موضوعات علمی گفت که با طرح چالش های مختلف، بحث های پرثمری را رقم می زد. جعفری افزود که اگر قدرت پژوهشی او بر سایر موضوعات هم متمرکز می شد، با نتایج ارزشمندی روبرو می شدیم.

کامبیز بهنیا، سخنران دیگر مراسم که همدوره دانشگاه مرحوم کمالیان بود به علاقه شدید او به ایران و ماندن در ایران اشاره کرد. علاقه ای که باعث شد از فرصت های آموزشی در سایر کشورها چشم پوشی کند و تمام دوران تحصیلات دانشگاهی را در ایران بگذراند. وی کمالیان را انسانی توصیف کرد که بر تمام اطرافیان تأثیرگذار بود.

سخنران آخر مراسم، محجوبه کمالیان، فرزند دکتر کمالیان بود که به نمایندگی از خانواده از برگزارکنندگان مراسم برای گرامیداشت یاد پدر تقدیر کرد و او را دریایی از محبت و حمایت توصیف کرد که همواره برای اطرافیان حامی بود.

در خلال مراسم فیلم هایی از تصاویر و صحبت های مرحوم کمالیان نیز پخش شد. این مراسم با ثبت عکسی به یادگار، به پایان رسید.