روابط عمومی
وزیرارشاد: امام موسی صدر حق بزرگی به گردن شیعیان منطقه دارد
مراسم بزرگداشت امام موسی صدر روز شنبه، پنجم اردیبهشت ۹۴ در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران برگزار شد. در این مراسم دکتر مهدی محقق ریاست انجمن، دکتر علی جنتی وزیر ارشاد، استاد سید هادی خسروشاهی محقق، حجتالاسلام محمود دعایی سرپرست مؤسسه اطلاعات، مهندس مهدی چمران ریاست شورای شهر تهران، مهندس مهدی فیروزان مدیرعامل مؤسسه شهرکتاب سخنرانی کردند. در انتهای برنامه لوح سپاس انجمن به خانم حورا صدر، فرزند امام و مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر اهدا شد.
چرا مسئلۀ ربودن امام صدر با جدیت پیگیری نمی‌شود؟
اولین سخنران مراسم دکتر مهدی محقق، ریاست انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران بود. وی ابتدا با تشکر از حضور افراد در این برنامه، با توجه به مکان نامناسب انجمن، به سابقه آشنایی خود با امام موسی صدر اشاره کرد و در پایان تأکید کرد که دولتمردان ایران باید سرنوشت چنین شخصیتی را به طور جدی پیگیری کنند.
وی گفت: امام موسی صدر نامی آشناست نه تنها برای ما بلکه در تمام کشورهای عربی و اسلامی این شخصیت بزرگ را به‌خوبی می‌شناسند. من بار‌ها به کشورهای عربی سفر کرده‌ام و دیده‌ام که همه از او به نیکی یاد می‌کنند. و زحمات او را برای ایجاد وحدت میان مسلمانان تمجید و تعریف می‌کنند. متأسفیم که امام موسی صدر را میان خودمان نداریم. امید داریم که مقامات عالیۀ مملکت پیگیر پرونده امام موسی صدر باشند، تا بتوانند سرنخی از وضعیت ایشان پیدا کنند.
وی افزود: نمی‌شود شخصیت بزرگی چون ایشان به هر دلیل ربوده شود و در مملکت ما کأن لم یکن منظور شود. این وظیفۀ ما مسلمانان است. امام موسی صدر اهداف مقدسی در تقریب بین مذاهب و ایجاد وحدت داشت که الان بیش از هر چیز نیازمند آن هستیم. ایشان از کسانی بود که این هدف را دنبال می‌کرد و به هدف خودش هم رسیده بود. ولی باز هم نیاز داریم که این وحدت به وسیلۀ ایشان ادامه پیدا کنند و افرادی باشند که او را اسوه و الگوی خود قرار دهند و در این راه قدم بردارند.
محقق گفت: مگر چند امام موسی صدر در مملکت ما پیدا می‌شود؟ یا چگونه می‌توانیم امام صدر تربیت کنیم؟ این ارزش ندارد که اولیای امور پیگیری کنند؟ حیف است که او را به باد فراموشی بسپارند.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران با اشاره به اینکه سابقه آشناییاش با امام موسی صدر به حدود شصت سال قبل برمیگردد، گفت: در سال ۱۳۲۴ شمسی، پدرم، عباسعلی محقق واعظ خراسانی، به دعوت آیتالله بروجردی به قم رفت و مدتی در آنجا منبر رفت. در اولین و یا دومین سفرم به قم، همراه پدر به دیدار مرحوم صدر بزرگ نایل شدم که جلال و شکوه و شوکت از تمام وجودش پیدا بود و در آن زمان از مراجع بزرگ تقلید در قم به شمار می‌آمدند.
محقق امام موسی صدر را شخصیت بسط یافته پدر، توصیف کرد و ادامه داد: ایشان به نشر حقیقت اسلام در بلاد عرب می‌پرداخت. در همان زمان یکی دو بار برای شرکت در همایشهایی به لبنان سفر کردم. در آن همایش‌ها که درباره رابطه اسلام با سنت و تجدد بود، بار‌ها از امام موسی صدر به عنوان فردی که تلاش می‌کند راهی میان این دو ترسیم کند و مسلمانان را از افراط و تفریط برهاند، نام برده شد.
این نویسنده و ادیب افزود: امام موسی صدرروحاً و جسماً افراد را جذب می‌کرد که شاید کمتر در میان افراد هم نسلش این خاصیت وجود داشت. ما، من و مرحوم دکتر بهشتی و مرحوم علوی تهرانی و امام موسی صدر تقریباً همزمان وارد دانشگاه شدیم. همه ما در حوزه تحصیل کرده بودیم و هدفمان این بود که بتوانیم راه‌مان را برای حضور در فضاهای جدید باز کنیم. امام موسی صدر هم از ابتدا در این فکر بود که در کشورهای عربی نفوذ کند و وحدت اسلامی را استوار سازد و موفق هم شد. در هر کنگرهای که شرکت می‌کردیم همه درباره ایشان می‌پرسیدند که چنین شخصیتی در کجا تحصیل و رشد کرده؟
لقب نجم المؤتمر (ستاره همایش) به امام موسی صدر
سخنران بعدی مراسم استاد سید هادی خسروشاهی بود که اشاره کرد با توجه به کمبود زمان، به جای ارائه مقاله، خاطراتی از آشنایی با امام موسی صدر را بیان می‌کند. وی به نخستین روزهای آشنایی با امام موسی صدر در نشریه مکتب اسلام اشاره کرد و سپس، خاطره حضور همزمان با وی را در کنفرانس مجمع البحوث الاسلامی الجزایر را شرح داد و تأکید کرد در این همایش، مطبوعات از امام صدر با عنوان نجم المؤتمر (ستاره همایش) نام می‌بردند.
امام موسی صدر پناهگاه مبارزان انقلاب ایران
دکتر علی جنتی، وزیرفرهنگ و ارشاد سخنران بعدی همایش بود درباره نقش امام صدر در احیای هویت شیعیان لبنان و حمایت از مبارزان ایرانی صحبت کرد. وی در ابتدا با تشکر از انجمن مفاخر ایرانی برای برگزاری چنین مراسمی گفت: قطعا همه با وضعیت خانوادگی مراتب علمی و فقهی امام موسی صدر آشنایی دارند. ایشان از خانواده علم و فقاهت برخاستند و خودشان فقیهی آگاه به زمان بودند. من اوایل سال ۱۳۵۴ با ایشان در لبنان آشنا شدم.
وی ادامه داد: اگر کسی لبنان قبل از ورود امام موسی صدر را بشناسد، می‌داند شیعیان چه وضعیتی داشتند، چه در جنوب و چه در بقاع. بیشترین سرمایه و قدرت در اختیار مسیحیان بود که در واقع بعد از خروج فرانسویان جایگزین آنان شده بودند. بعد از اینکه امام موسی صدر به لبنان رفتند، شروع به هویتبخشی کردند. مجلس اعلا را تأسیس کردند که محل تجمع همه قبایل شیعه شد. سپس فعالیتهایی برای آموزش فرزندان شیعه و کارآموزی آنان شروع کردند. این فعالیت‌ها باعث شد به تدریج شیعیان شخصیتی برای خودشان احساس کنند و قدرت کسب کنند.
وزیر ارشاد محبوبیت امام را محدود به شیعه لبنان ندانست و تصریح کرد: ایشان در بین اهل سنت و مسیحیان نیز بسیار محبوب بودند و مجلس اعلا در بیروت محل رفت و آمد شخصیتهای مختلف لبنان بود. شخص امام موسی صدر هم شخصیتشان به گونهای بود که سفرای کشورهای غربی و شرقی به طور مرتب به ویژه در طی جنگ داخلی لبنان به ملاقاتشان می‌آمدند.
جنتی با اشاره به تأسیس جنبش أمل، آن را جنبشی برای مبارزه با اسرائیل توصیف کرد و افزود: من شاهد اولین دورهای آموزشی امل با همکاری فلسطینی‌ها، برای جوانان شیعه بودم. متأسفانه در آن دوره در طی آموزش، مینی منفجر شد و ۲۶ نفر از جوانان به شهادت رسیدند. این آغاز حرکت امام موسی صدر برای آموزش شیعیان بود که بتواند در جنوب از خودشان در مقابل اسرائیل دفاع کنند. آن هم در شرایطی که جنگ داخلی شروع شده بود و گروههای مارکسیستی به طور گسترده شیعیان را جذب می‌کردند. زمانی در یکی از اردوگاههای فلسطینی شاهد بودم که حزب کمونیست لبنان، شیعیان را برای آموزش آورده بود. وقتی با آنان حرف زدم مشخص شد چیزی از کمونیسم نمی‌دانند و صرفا به این دلیل که این احزاب نیازهای اولیه خوراک و پوشاکشان را تأمین می‌کردند جذبشان شده بودند. در چنین شرایطی امام موسی صدر با تأسیس جنبش أمل، این جوانان را هم با مکتب شیعی آشنا کردند و هم آموزش نظامی دادند که بعد‌ها در جنگ داخلی نقش مؤثری در حمایت از مسلمانان ایفا کردند.
وزیر ارشاد گفت: بهحق باید گفت آنچه امروز از قدرت شیعه در لبنان شاهد هستیم که مناسبات سیاسی بدون حضورشان به نتیجه نمی‌رسد و اسرائیل نیز دیگر هرگز امکان اشغال جنوب را ندارد، نتیجه بستری است که امام موسی صدر ایجاد کرد.
وزیر فرهنگ و ارشاد در بخش دوم سخنانش به حمایت امام موسی صدر از مبارزان ایرانی اشاره کرد. وی گفت: بنده و برخی دیگر از دوستان مانند مرحوم محمد منتظری، جزو اولین افرادی بودیم که به لبنان و سوریه رفتیم. بعد از آن به دلیل انشعاب در سازمان مجاهدین خلق بچههای مسلمان سازمان مجبور به خروج از ایران شدند. آنان هم خودشان آموزش نظامی دیدند و هم تعداد قابل توجهی را آموزش دادند که بعد از بازگشت به ایران نقش مؤثری در مبارزات داشتند. مأمن و پناهگاه همه ما امام موسی صدر بود. اگر حمایتهای ایشان نبود، نه در لبنان و نه در سوریه نمی‌توانستیم اقامت و فعالیت داشته باشیم.
جنتی ادامه داد: خرداد سال ۱۳۵۴ یا ۵۵ بود که آقای هاشمی به سوریه آمدند و ما را به لبنان بردند و به امام موسی صدر معرفی کردند. ایشان هم از هیچ کمکی به ما دریغ نکردند. در کتاب خاطراتم نمونههایی از معرفینامه‌های ایشان به اداره گذرنامه یا مراکز دیگر را آوردهام که تلاش می‌کردند شرایط اقامت ما را فراهم کنند. در سوریه نیز ایشان با حافظ اسد صحبت کردند و وی به وزیر کشورش دستور داد که به ما اجازه اقامت بدهد. در اثر کمکهای مادی و معنوی ایشان بود که توانستیم در آنجا بمانیم و فعالیت کنیم.
وی به تلاش امام صدر برای نجات ایرانیان دربند نیز اشاره کرد و گفت: ایشان حدود سال ۵۰ به ایران آمدند و ملاقاتی با شاه داشتند. این مطلب را مرحوم بهشتی بعد‌ها در منزلمان تعریف کرد و گفت که به دلیل شخصیت و جایگاه امام صدر، قرار ملاقاتی با شاه ترتیب داده شده بود و من به ایشان گفتم که راجع به حنیفنژاد و سایر رهبران مجاهدین خلق هم صحبت کنید. ایشان هم بعد از ملاقات گفتند که من همه مطالب را مطرح کردم و حین صحبت به صورت شاه نگاه می‌کردم تا عکسالعملش را ببینم.
وزیر ارشاد تصریح کرد: آنچه درمورد ایشان اتفاق افتاد تاوان همین حمایت‌ها و حرکت‌هایشان بود. ایشان حق عظیمی به گردن شیعیان لبنان و منطقه دارد. حتی بسیاری از فعالیتهایی که در سوریه برای شیعیان انجام شد به واسطه حضور ایشان بود.
جنتی سخنانش را با آرزوی بازگشت امام موسی صدر به پایان برد و گفت: امیدواریم خدا ایشان را نجات دهد و به ما بازگرداند و ما بتوانیم راهی را که ایشان گشوده‌اند، ادامه دهیم.
وقتی خواننده مطرح لبنانی برای امام برنامه اجرا کرد
سید محمود دعایی، سرپرست مؤسسه اطلاعات سخنران بعدی مراسم بود. وی که در ابتدا خود را کوچک‌تر از صحبت درمورد امام موسی صدر دانست، خاطراتی از وی نقل کرد.
دعایی ابتدا خاطرهای از دیدار امام موسی صدر در قم تعریف کرد: من در قم جزو گروهی بودم که نشریه بعثت را منتشر می‌کردیم. در همان سال‌ها امام موسی صدر سفری به ایران آمدند و آقای هاشمی جلسهای را با حضور اعضای نشریه بعثت و فضلای قم در منزلشان ترتیب دادند و ایشان را هم دعوت کردند. بعد از ورود آقا موسی، مرحوم آیتالله منتظری وارد شدند و قصد داشتند در گوشهای بنشینند. امام موسی صدر تا ایشان را دیدند، با آن قد بلند خم شدند و با اصرار دست آقای منتظری را بوسیدند و گفتند شما استاد من بودید و حق استادی به گردن من دارید. بعد هم ایشان را جای خود نشاندند. این رفتار برای ما که آن زمان طلبه بودیم بسیار آموزنده بود. اینکه شخصیت برجستهای مانند امام موسی صدر اولا این دعوت دوستانه را می‌پذیرد و بعد اینگونه به استادش احترام می‌گذارد.
سرپرست مؤسسه اطلاعات سپس به نقش امام موسی صدر در سازماندهی شیعیان اشاره و تأکید کرد: ایشان برای تحقق این هدف از هیچ عملی فروگذار نبود. حاضر بود به ملاقات شخصیتهای مختلف برود و از همه دعوت کند. در مقابل عدهای هم بابت این ملاقات‌ها از ایشان انتقاد می‌کردند. در حالی که امام موسی صدر رهبر نظام شیعیان لبنان بود که در عین حال هرگز آرمان‌ها و اهداف خود را فراموش نکرد. نمونه بارز آن هم حمایت ایشان از مبارزان ایرانی بود. اما این مقام هم الزامات خود را داشت. همان طور که حضرت امام خمینی در زمان رهبری نهضت غرب و شرق را یکجا محکوم می‌کنند اما وقتی در جایگاه رهبری نظام قرار می‌گیرند به رهبر شوروی نامه می نویسند.
دعایی در ادامه به حمایت امام موسی صدر هنرمندان نیز اشاره کرد و گفت: در جهان عرب دو خواننده مطرح وجود داشت: امکلثوم در مصر و فِیروز در لبنان. فِیروز زنی مسیحی بود و جزو هنرمندان فاخر به شمار می‌رفت که برای حمایت از امام موسی صدر و در مسیر ایشان آهنگی در حمایت از فلسطین اجرا کرد که یکی از زیبا‌ترین سرودههای جهان عرب به نفع آرمان فلسطین بود.
وی ادامه داد: زمانی امام موسی صدر و فیروز همزمان در مصر بودند. امام به وی پیام داد که اطلاع نداشتم در اینجا برنامهای دارید. فیروز هم به احترام ایشان به هتل آمد و برنامهای اختصاصی برایشان اجرا کرد.
دعایی غیبت امام موسی صدر را مصیبتی برای جهان اسلام توصیف کرد و گفت: ایشان در لبنان جامعهای ساخت که امروز پشتوانه محکمی برای جهان تشیع است. امیدواریم خداوند چشمان ما را به جمال ایشان روشن کند.
فرستادن ارتش دختران برای فتح لبنان
در ادامه برنامه مهندس مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، پشت تریبون قرار گرفت و به عزتبخشیدن به شیعیان لبنان اشاره کرد و گفت: در آن زمان اسرائیل هر زمان که می‌خواست وارد لبنان می‌شد و هر کسی را که می‌خواست دستگیر می‌کرد و می‌برد. نظامیان اسرائیل می‌گفتند هر وقت بخواهیم لبنان را تصرف کنیم، ارتش دخترانمان را می‌فرستیم. اما بعد از حضور امام موسی صدر و تشکیل حرکت المحرومین که از دل آن أمل به وجود آمد، شرایط کاملا تغییر کرد و این تصور از بین رفت.
وی سخنانش را با قرائت بخشهایی از وصیتنامه شهید چمران خطاب به امام موسی صدر به پایان برد.
انسان، کلیدواژه منظومه فکری امام موسی صدر
سخنران پایانی مراسم مهندس مهدی فیروزان، مدیرعامل مؤسسه شهرکتاب و خواهرزاده و داماد امام موسی صدر بود. وی در سخنانش به سرفصلهایی از اندیشه امام موسی صدر اشاره کرد و تأکید کرد این مطالب برداشتهای من از اندیشه ایشان است و قطعا فرد دیگری می‌تواند برداشتهای دیگری داشته باشد.
فیروزان اظهار داشت: به نظر من مهم‌ترین ویژگی امام موسی صدر که او را از بسیاری از مصلحان و فق‌ها و اندیمشندان جدا می‌کند، نگاه ایشان به انسان است. انسان در نگاه ایشان اصیل و محترم است. انسان قبل از دین و رنگ و زبان و طبقه و هر نوع اعتباری، ذاتا محترم و پاک است. در این نگاه، در شرایط امروز و حوادث منطقه، چه آنکه می‌کشد و چه آنکه کشته می‌شود از کرامت ذاتی برخوردار است و بنابراین مستحق دلسوزی برای چنین سرنوشتی است. بر اساس این عقیده، امام موسی صدر در هر حوزهای که می‌خواهد نظر بدهد کرامت انسان را اصل قرار می‌دهد، چه زمان صدور حکم فقهی، چه در زمان تحلیل اقتصادی و چه در تفسیر قرآن.
این مراسم با اهدای لوح تقدیر انجمن به حورا صدر، فرزند امام موسی صدر به پایان رسید. دکتر محقق، دکتر علی جنتی، دکتر نوش آفرین انصاری، استاد احمد احمدی در مراسم اهدای لوح حضور داشتند.
حورا صدر بعد از دریافت لوح با تشکر از انجمن برای برگزاری این مراسم اظهار امیدواری کرد این جمع، به زودی برای استقبال از امام موسی صدر گرد آید.
حاشیه نوشت:
*مراسم با سی دقیقه تاخیر آغاز شد.
*برنامه با استقبال جوانان و نسلهای قدیم برگزار شد و تعدادی از افراد در سالن جنبی مراسم را دنبال کردند.
*سید هادی خامنهای، احمد احمدی و عادل عون نماینده جنبش أمل در تهران از دیگر مهمانان برنامه بودند.
*دکتر مهدی محقق علت سخنرانی طولانی خود را انتظار برای رسیدن وزیر ارشاد عنوان کرد و گفت عادت به اطاله کلام ندارد.
روتیتر: گزارش کامل بزرگداشت امام موسی صدر در انجمن آثار و مفاخر ایرانی