کاش می‌توانستم همۀ محرومان را نجات دهم

مقدمه مصاحبه به قلم سهیل الشنطی: «ساعت یازده و نیم صبح روز دوشنبه، سید در مقر مجلس اعلای شیعیان در حازمیه در انتظار شما خواهد بود.» گوشی تلفن را که چند دقیقه پیش در اتاق من، در یکی از هتل‌های بیروت، زنگ زده بود، گذاشتم. تازه از ملاقات با رهبر انقلاب فلسطین، آقای یاسر عرفات، آمده بودم. کسی که تلفن زد، منشی امام موسی صدر بود. روز قبل از او خواسته بودم که وقت ملاقاتی به من بدهد. از روز جمعه، که زمان ملاقات را به من خبر دادند، تا ساعت یازده و نیم روز دوشنبه، حدود ۷۳ ساعت فرصت داشتم و این فرصت برای طرح پرسشهایی دقیق از امام کافی بود، ولی ترجیح دادم بدون داشتن سؤالات از قبل تعیین شده با ایشان ملاقات کنم. بعضی اوقات سؤالات خودجوش بهتر از سؤالات رسمی و پیچیده است.

موعد ملاقات که فرا رسید، به محل مجلس در حازمیه رفتم. با باغچه‌ای بسیار زیبا و باشکوه روبه‌رو شدم که ساختمان بزرگ مجلس در وسط آن قرار داشت. داخل ساختمان نیز بسیار تمیز و مرتب بود. سالن پر از مراجعه‌کنندگانی بود که برخی از هرمل و برخی از جنوب آمده بودند. همه خواهان ملاقات با امام بودند. آن گونه که من دیدم، منشی امام کسی را رد نمی‌کرد و بر اساس وقت امام، برایشان وقت ملاقات تنظیم می‌کرد.

ساعت دوازده بود و من چای و قهوه و لیموناد نوشیده بودم. برخی از کارمندان مجلس که می‌دانستند وقت ملاقات من با امام ساعت یازده و نیم بوده است، با این نوشیدنی‌ها از من پذیرایی می‌کردند.

سرانجام گشایش حاصل شد، اما یک ساعت کامل بعد از زمان ملاقات، یعنی ساعت دوازده و نیم. یکی از کارمندان محترم مجلس از من پرسید: شما فلانی از مجلۀ الیقظه کویت هستید؟ وقتی گفتم بله، گفت با ماشینتان دنبال [ماشین] من بیایید. پس از پیمودن مسیر سه کیلومتری، در‌‌ همان منطقۀ حازمیه به ساختمان باشکوهی رسیدیم که درختانی بلند آن را فراگرفته بود و چشماندازهای جذاب بیروت از مقابل آن نمایان بود. هر دو ماشین توقف کردند و ما پیاده شدیم؛ کارمند و عکاس و دستیار و من. از راهپلهای تنگ به طبقۀ سوم رفتیم. کارمند مجلس کلیدی از جیب خود درآورد و در یکی از آپارتمان‌ها را باز کرد. سخت غافل‌گیر شدم.

ـ بفرمایید.

ـ گفتم: کجا؟

ـ برای ملاقات با سید.

ـ امام اینجاست؟ در این آپارتمان خالی و بدون هیچ گونه اثاثیه؛ نه فرش، نه صندلی، نه کمد، نه پرده؟!

ـ بله، ایشان اینجا هستند، وارد شوید.

به یکی از اتاق‌ها رفتیم. تختی ساده (مانند آنچه در خانهٔ چریک‌ها هست) و فقط دو صندلی وجود داشت. دیدیم امام روی تخت نشسته و در حال نوشتن است. از جا برخاست و با مهربانی و خوشاخلاقی تمام به استقبالمان آمد و خوشامد گفت.

دومین غافل‌گیری، چهره و قامت امام صدر بود: ۱۹۲ سانتی متر قد، چشمانی سبز، چهره‌ای سفید، ریش بور با تارهایی سفید، موی مشکی با ابهت خوشرو، خجالتی. برای نخستین بار در زندگیام بود که امام صدر را در برابر خود می‌دیدم. هیچ کس باور نمی‌کند امام صدر انقلابی که انقلاب فقیران و ستم‌دیدگان را رهبری می‌کند، از جذاب‌ترین و باهیبت‌ترین انسان‌ها باشد. وقتی با او می‌نشینی، خیال می‌کنی با یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان دنیا صحبت می‌کنی. وقتی سخن می‌گوید، صدایی آرام و خوشآهنگ دارد. هیچ کلمه‌ای بر زبان نمی‌آورد، جز آنکه اول به الفاظ و معانی آن می‌اندیشد.

در طول سه ساعت، امام صدر با ‌‌نهایت دقت به سؤالاتم پاسخ می‌داد. پاسخهای خود را در قالب فلسفی زیبایی قرار می‌داد که نشانۀ قدرت فکری و منطق صحیح اوست.

ابتدا او پرسیدن را آغاز کرد: چه خبر از کویت؟ هوا آنجا چطور است؟ شما اهل چه شهری هستی؟ وقتی گفتم اهل فلسطین و متولد یافا هستم، با هیجان زیاد خندید و گفت: آیا یافا را می‌شناسی؟ گفتم: از کجا آن را بشناسم، امام؟ یافاست که مرا می‌شناسد، چون در آن متولد شدم، ولی من چیزی از آن به یاد ندارم.

چشمانش را به زمین دوخت و با تأثر و ناراحتی فراوان گفت: بازخواهی گشت پسرم؛ بازخواهی گشت… سؤال‌هایت را مطرح کن.

پرسش و پاسخ آغاز شد و این مصاحبه شکل گرفت: