تعالی انديشه؛ وجه مشترك تفاسير سيدموسی و سيدمحمدباقر صدر از قرآن

گروه بین‌الملل: مطالعات تفسیری امام موسی صدر که به‌صورت موضوعی و هدفمند نگاشته شده است، شباهت‌های زیادی به تفسیر موضوعی شهید صدر دارد و در حقیقت تأکید بر رشد و تعالی اندیشه انسانی، وجه مشترک مطالعات تفسیری این دو بزرگوار است.

«خلیل حمدان»، نویسنده و پژوهشگر لبنانی و عضو هیئت رئیسه جنبش «أمل» لبنان و مؤلف کتاب «سیره و سرگذشت امام موسی صدر»، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، با اعلام این مطلب گفت: امام موسی صدر برای ارائه تفسیری جامع از قرآن کریم بسیار تلاش کرد و مطمئناً اگر فرصت بیشتری می‌یافت، کارهای بسیار بزرگی در زمینه تفسیر قرآن کریم انجام می‌داد و به جهان اسلام در تفسیر قرآن کریم کمک شایانی می‌کرد.

وی در مورد ویژگی‌های تفسیر امام موسی صدر افزود: امام موسی صدر دارای مکتب تفسیری مستقلی بود و آنچه مطالعات تفسیری ایشان را متمایز می‌سازد، معاصر بودن آن و هم‌خوانی آن با مقتضیات معاصر است و امام موسی صدر در تفسیر آیات قرآن کریم، انسان و جامعه معاصر را مورد خطاب قرار می‌دهد و عقل بشری را به چالش می‌کشد.

خلیل حمدان تصریح کرد: امام موسی صدر دارای ویژگی‌های منحصر به فردی بود و مطالعات تفسیری ایشان که به‌صورت موضوعی و هدفمند نوشته شده است، شباهت‌های زیادی به تفسیر موضوعی آیت‌الله العظمی شهید سیدمحمدباقر صدر دارد و پرداختن به مسائل و موضوعات روز جامعه، خدمت به بشریت و تأکید بر رشد و تعالی اندیشه انسانی به بهترین شکل ممکن، از وجوه مشترک مطالعات تفسیری این دو بزرگوار است.

وی در ادامه با اشاره به این‌که امام موسی صدر به وجود رابطه‌ عمیق میان انسان‌ها و خداوند متعال قائل بود، گفت: به نظر ایشان این رابطه در جامعه انسانی منعکس می‌شود، به عبارتی دیگر از دیدگاه امام موسی صدر، جامعه انسانی انعکاسی از رابطه انسان‌های آنجامعه با خداوند است.

حمدان اضافه کرد: امام موسی صدر همواره معتقد بود که در جامعه‌ای که مردم آن نمازگزار هستند، دزدی و سرقت وجود ندارد و جامعه‌ای که مردم آن روزه می‌گیرند؛ این نماز و روزه در زمینه پرورش اخلاق خوب، حمایت از یتیمان، حمایت از فقرا و گرایش افراد به اعمال خیر تأثیرگذار خواهد بود.

مؤلف کتاب «سیره و سرگذشت امام موسی صدر» در ادامه خاطرنشان کرد: ویژگی ‌دیگری که امام موسی صدر را متمایز می‌کند، تسلط ایشان به زبان‌های مختلف فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسه بود و این نشانگر شخصیت انعطاف‌پذیر و بی‌نظیر ایشان بود که در بین هم‌عصر‌ان خود واقعا منحصربه فرد بود.

عضو هیئت رئیسه جنبش امل لبنان تأکید کرد: امام موسی صدر دارای شخصیت انعطاف‌پذیری بود و در بسیاری از دانشگاه‌های جهان اسلام به سخنرانی و تدریس پرداخت؛ در حالی که ایشان با علما و بزرگان حوزه‌های علمیه نیز روابط نزدیکی داشت.

وی در ادامه یادآور شد: امام موسی صدر در مورد مسائل معاصری مانند اقتصاد، نظریه‌های مهمی ارائه داد و نخستین کسی بود که مجله «مکتب اسلام» را راه‌اندازی کرد و ایشان همیشه با آیت‌الله العظمی شهید سیدمحمدباقر صدر پیش از آن‌که ایشان کتاب معروف «اقتصادُنا» را تألیف کند، در مورد مباحث اقتصادی به بحث و تبادل نظر می‌پرداخت.

وی در ادامه یادآور شد: امام موسی صدر نخستین کسی بود که در جامعه لبنان در پی ساخت روابط جدیدی با اقلیت‌های دیگر این کشور برآمد و در همین راستا، با تمام اقلیت‌ها به بحث و تبادل‌نظر ‌پرداخت و همیشه این جمله را تکرار می‌کرد که «پزشک باید نزد فرد بیمار برود و نه نزد افراد سالم»، برای همین است که در سیره این بزرگوار می‌بینیم که ایشان به کلیسای «کبوشیین» شهر بیروت می‌رفت و در آنجا به سخنرانی می‌پرداخت و مردم مسلمان و مسیحی لبنان به یک اندازه ایشان را پیشوای خود می‌دانستند.

این نویسنده و پژوهشگر لبنانی، در ادامه درباره روابط امام موسی صدر با اقلیت‌های لبنانی تصریح کرد: رابطه امام موسی صدر با تمام اقشار و اقلیت‌های جامعه لبنان رابطه‌ای تنگاتنگ و مستحکم بود، به‌طوری که ایشان این رابطه را جزئی از ایمان خویش به حساب می‌آوردند و شاید برای همین بود که به یک اندازه نزد مسلمانان و مسیحیان محبوب بودند. شیعیان، سنی‌ها، دروزی‌ها، مسیحی‌ها و دیگر اقلیت‌های موجود در لبنان همگی ایشان را به خاطر وسعت فکر و اندیشه‌ای که داشت، دوست داشتند.

وی در ادامه گفت: امام موسی صدر هنگامی که ندای مبارزه با اسرائیل را سرداد، هیچ وقت عبارت ما شیعیان می‌خواهیم با اسرائیل بجنگیم را به کار نبرد؛ بلکه هیئت «حمایت از جنوب» را تشکیل داد که تمام سران و رهبرای اقلیت‌های دینی لبنان در آن حضور داشتند. ایشان همیشه می‌گفت ما با هم به جنگ اسرائیل می‌رویم، با هم با آنان مقابله می‌کنیم و هدف ما تنها حمایت و خدمت به جامعه لبنان است.

حمدان تأکید کرد: امام موسی صدر این نکته را همیشه متذکر می‌شد که لبنان متعلق به همه لبنانی‌ها است و اسرائیل تنها به شیعیان لبنان تعدی نکرده، بلکه تمام ملت و سرزمین لبنان را مورد تهدید قرار داده است.

این عضو هیئت رئیسه جنبش أمل لبنان در پایان خاطرنشان کرد: ما در جنبش أمل قصد داریم در آینده تحقیقات و پژوهش‌های بسیاری را راجع به امام موسی صدر انجام دهیم و امیدوار هستیم که بتوانیم آن‌ها را با همکاری موسسه‌ فرهنگی ـ تحقیقاتی امام موسی صدر در ایران و لبنان، دفتر فرهنگی جنبش امل و کمیته آماده‌سازی کتاب‌های امام موسی صدر به پایان برسانیم. علاوه بر این اخیراً کمیته‌ای در لبنان برای تحقیق درباره سیره امام موسی صدر تشکیل و از جمله آثاری که در مورد ایشان آماده شده، اثری ۱۳ جلدی است که در حدود ۱۵ هزار صفحه در مورد امام موسی صدر نوشته شده است.

گفتنی است، جنبش أمل از سرواژه‌های «أفواج المقاومة اللبنانیة» یکی از دو حزب عمده شیعه در لبنان است. این جنبش در سال ۱۹۷۴ میلادی توسط امام موسی صدر پایه‌گذاری شد و «شهید مصطفی چمران» نیز مسئول اصلی تشکیلاتی این جنبش در بخش عقیدتی ـ سیاسی آن بودند، هم اکنون «نبیه بری»، رییس پارلمان لبنان، ‌ دبیرکلی این جنبش را بر عهده‌دارد، جنبش أمل لبنان در مواجه با اشغالگران قدس چهارهزار شهید و ۱۰هزار مجروح تقدیم آرمان‌های والای خود کرده‌ است.