امام موسی صدر تاریخ را زنده می بیند و آن را به جامعه معاصر پیوند می زند

جلسه آخر سیر مطالعاتی کتاب سفر شهادت برگزار شد. در این جلسه بخش های باقیمانده کتاب مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

در این نشست دکتر عادل پیغامی، تسهیلگر دوره در مورد هر گفتار کتاب به طور مجزا صحبت کرد. وی درباره مقاله « حسین چراغ هدایت و کشتی نجات» گفت: امام موسی صدر می گوید از این فرصت برای تطبیق این آموزه ها بر زندگی عادی خودمان استفاده کنیم. ایشان اساسا به دنبال همین نکته است که دینداری ما در زندگی روزمره جاری و عیان باشد.

وی افزود: در ادامه امام موسی صدر به بحث سکوت خاموشان اشاره می کند. در حالی که معمولا توجه ما به اجرا کنندگان معطوف می شود، ایشان می گوید در موضوعاتی که تقابل حق و باطل است، موضع میانی و تماشاچی نداریم. اگر در موقعیت تماشاچی و خنثی بایستیم در اصل به گروه باطل کمک کرده ایم. حتی امام صدر تأکید می کند که این سکوت، بیشتر هم تأثیرگذار بود.

وی ادامه داد: تبدیل دینداری به عاداتی روزمره و تکراری از تکات دیگری است که امام موسی صدر درباره آن تذکر می دهد چرا که باعث می شود این اعمال از روح اصلی خود تهی شوند و اثرگذاری خود را نیز از دست بدهند.

وی تصریح کرد: نکته دیگری که از نظر امام موسی صدر در شکل گیری واقعه عاشورا و موضع مردم جامعه مؤثر بود، بحث لقمه حرام است. امام حسین در روز عاشورا خودشان این نکته را بیان کردند که علت اینکه حرف مرا نمی شنوید و عمامه پیامبر را بر سر من نمی بینید این است که شکم هایتان از لقمه حرام پر شده است.

وی در تبیین این مورد گفت: تأثیر این موضوع را به زبان امروز می توان با تعبیر «اثر پروانه ای» شرح داد. اثر پروانه ای می گوید اثر کوچک حرکتی کوچک می تواند در روندی دنباله دار به حرکتی بزرگ منجر شود. این همان نکته ای است که امام موسی صدر تلاش می کند آن را تبیین کند، چه در مسائل منفی و چه در مسائل مثبت. ایشان می گوید، حسین از حقیقت پرده برداشت. به مردم گفت ای کسی که به اندازه سر سوزن به مردم ستم می‌کنی تو در مسیری حرکت می‌کنی که پیامد آن ستم کردن به زندگی آبرو و دین همه مردم است. ای کسی که یک قدم از مسیر حق منحرف شده به جایی خواهی رسید که به کشتن پسر دختر پیامبر راضی خواهی شد و در آن شرکت خواهی کرد. یعنی همین اشتباهات ساده همین انحرافات جزئی پس از مدتی زمینه را برای روا داشتن ستم بزرگتر فراهم می‌کند. ایشان در ادامه می گوید: حق چه کوچک باشد چه بزرگ حق است و ستم چه کم باشد چه بسیار ستم است راه کج و منحرف از ابتدا تا انتها در انحراف است، تماماً در یک امتداد حق کوچک بزرگ می‌شود گسترش می‌یابد سیلی زدن به صورت یک یتیم به کشتن حسین می‌انجامد. گرفتن اندکی از مال حرام به آنجا میانجامد که ابن سعد برای گرفتن حکومت ری حاضر می‌شود حسین را بکشد. بی حرمتی به یک زن محترم با زبان یا نگاه به بی حرمتی و اسیر کردن زنان منجر می‌شود.

وی ادامه داد: امام صدر همین نگاه را در وجه مثبت هم بیان می کند، شما در این لحظه تصمیم گرفتید کاری انجام دهید روز عاشورا را نقطه شروعی برای خود قرار دهید اطمینان داشته باشید اگر امروز تصمیم گرفتید یک کار هر چند کوچک انجام دهید حتماً به حق خواهید رسید.

وی افزود: چه زمانی ما می توانیم بر جاه طلبی مان پیروز شویم، زمانی که خدا ولی ما باشد. زمانی که هیچ یک از ما «من» نگوید. هرگاه همه افراد امت بتوانند از اهداف و منافع شخصی و کوچک خود فراتر روند و بتوانند در مبارزه با نفس خود منافع خود بر خواسته‌ها و تمایلات و شیطان خود غلبه کنند. امام موسی صدر درگیر همین معضل بود و تلاش می کرد آن را در جامعه لبنان حل کند و توجه جامعه لبنان را به مسائل کلان و تهدیدات اساسی جامعه جلب کند.  

در ادامه جلسه پیغامی به موضوع عزاداری پرداخت. وی گفت: امام موسی صدر می گوید نخستین کسی که برای اباعبدالله گریه کرد عمر سعد بود. پس اگر به هیئت امام حسین رفتی و فقط گریه کردی، تازه به مقام عمر سعد رسیدی. این حرف بسیار سنگینی است. پس باید از گریه فراتر رویم و به همان نقطه ای برسیم که اباعبدالله می گوید آزادگی. آزادگی فراتر از دینداری است. ادب، اخلاق و آزادگی هسته مرکزی دین است. اول باید آزاده بود و بعد دیندار.

وی با اشاره به پیام تلویزیونی امام موسی صدر در تقارن میلاد حضرت مسیح و عاشورا، بیان کرد: امام موسی صدر نگرش تاریخی بسیار قوی ای دارد. تاریخ را بسیار زنده می دید و برایش موضوعیت داشت. مثلا وقتی به میلاد مسیح می پردازد، گویا همین دیروز رخ داده. ویژگی دیگر این است که ایشان از نمادها بسیار استفاده می کند، مانند سالگردها. برای مثال در ماه رمضان، از تمام وقایع تاریخی رخ داده در این ماه استفاده می کند و به آنها معنا می دهد.

وی افزود: اینکه ایشان از دو مناسبت متفاوت، که مربوط به دو دین متفاوت است و فضای احساسی متفاوتی هم دارد، پیام های مشترکی اخذ می کند، برگرفته از همان نگاه تقریبی است. این هنر امام موسی صدر بوده است که دو رویداد متفاوت را  که یکی فضای جشن دارد و دیگری فضای اندوه و سوگ، به یک نقطه واحد می رساند و این طور نتیجه می گیرد که صلح اتحادی تاریخی و حتمی میان مسیحیان و مسلمانان است. به ویژه وقتی خطر صهیونیسم، جامعه را تهدید می کند و مترصد فرصت است تا آتش فرقه گرایی را شعله ور کند.

وی تأکید کرد: امروز نیز ما نیازمند این ادبیات در ارتباط با مسیحیان جهان هستیم و متأسفانه به آن نپرداخته ایم. با اینکه پنجاه سال از این سخنان می گذرد، هنوز جنگ با اسرائیل بیشتر بر عهده شیعه است و هنوز حتی اهل سنت درگیر آن نشده اند. در حالی که امام صدر می گوید باید مسیحیان را هم دعوت به مبارزه کرد.

وی افزود: خطاب امام موسی صدر در این پیام که مخاطب آن جامعه لبنان است، تماما صلح و یکپارچگی میهن است. در مورد لبنان ایشان نه تنها به گزینه اسلحه گرفتن نمی رسند، بلکه به دیگران هم توصیه می کنند اسلحه را زمین بگذارند. اما وقتی به اسرائیل می رسند عکس این روش عمل می کنند چرا که این رژیم را ضد انسان می داند و ریشه مخالفت ایشان با اسرائیل تجزیه طلب بودن آن است.

وی ادامه داد: امام موسی صدر سه خط قرمز را مشخص می کند: تضعیف مقاومت فلسطین، تجزیه لبنان و خشونت مسلحانه. ایشان در عبارتی درخشان می گوید: با عدالت است که تاریخ ساخته می شود.

موضوع پایانی نشست سوم، بحث تأثیر حضرت زینب در قیام عاشورا بود. پیغامی اظهار کرد: امام موسی صدر تعبیر جدیدی از حضرت زینب دارند و ایشان را به نوعی پایه گذار توابین می دانند. با این تحلیل که با حرکت حضرت زینب و روشنگری های ایشان در اندک زمانی جهان اسلام از حقیقت واقعه عاشورا باخبر شد و پس از این بود که امت دانست که خودش مسئول است و مقصر و باید گناهش را جبران کند و از آن توبه کند. رسیدن جامعه به این آگاهی جمعی نتیجه حرکت حضرت زینب بود.

وی در انتهای جلسه افزود: امام موسی صدر شخصیت چندوجهی بی نظیری در تاریخ معاصر ماست که در کنار فقیه بودن، فیلسوف هم هست و در کنار اینها، فردی سیاسی و اجتماعی است و علاوه بر همه اینها عارف نیز هست. عرفانشان هم صلح ورزانه و براساس محبت است. بخش مهمی از قدرت جذب ایشان به دلیل برخورد مهرورزانه است. نکته ای که امروز در آسیب شناسی انتقال آموزه های دینی، جای آن را خالی می بینیم.