فلسفه عزاداری، آمادگی برای مبارزه با ستمگر است

جلسه دوم سیر مطالعاتی کتاب سفر شهادت برگزار شد. در این جلسه که با شیوه مشارکتی و گفتگومحور پیش رفت، محورهای مطالب بخش دوم تعیین شده از کتاب سفر شهادت بررسی شد. مفاهیم چون اصلاح، مرگ، وارث، زندگی، احقاق حقوق انسانی، عدالت، بهره مندی، مسئولین، نبرد حق و باطل، گریه، انتقام، تغییر، عزت، صبر، آگاهی، انتخاب، زن، حج، جامعه سازی، فرازمانی بودن پدیده (گذشته – آینده) براساس مطالب کتاب مطرح شد و با استناد به سخنان امام موسی صدر، دیدگاه وی درباره هر موضوع مورد بحث و گفت و گو قرار گرفت.

پیغامی در مورد این مفاهیم گفت: امام حسین تعابیری از مرگ دارند که کمتر بیان می شود، از جمله تعبیری که امام موسی صدر به آن اشاره می کند. اینکه: مرگ مانند گردنبندی بر گردن دختران جوان است. این تعبیر هم شامل زیبایی مرگ است و هم همیشه همراه آدمی بودن آن.

وی ادامه داد: مفهوم وارث، با اتصال انسان به گذشته، به او هویت می دهد. صفت تقدس فقط مختص چیزی است که رنگ و بوی خدایی دارد. امام موسی صدر نیز بحث قداست را با خونخواهی پیوند می دهد و با تعبیر «یدالله» آن را نام می برد.

وی سپس به مفهوم «فناوری های نرم اجتماعی» اشاره کرد و گفت: این مفهوم به معنی چیزی است که کمک می کند چیزی را به وضع مطلوب تغییر دهید. این فناوری ها شامل هر چیزی است که کمک می کند شما بر محیط پیرامونتان غلبه کنید و آن را به وضع مطلوب تغییر دهید.

وی ادامه داد: امام موسی صدر یکی از این موارد را مطرح می کند که از قبل از اسلام در عربستان جاری بوده و اسلام هم بر آن صحه گذاشته است و آن ماه های حرام است. ماه هایی که اعراب از درگیری اجتناب می کردند و اسلام به دلیل ترغیب مردم به دوری از درگیری قبایلی این رسم را تأیید کرد و ادامه داد.

وی افزود: امام موسی صدر همه موضوعات و مفاهیم را انسان مدارانه تفسیر می کند. از جمله واقعه حمله ابرهه به کعبه و فرستادن ابابیل را. وی ابتدا این سوال را مطرح می کند که چرا در این اتفاق خدا، از کعبه دفاع کرد اما در اعصار بعدی، مانع حمله به کعبه نشد؟ ایشان اینطور پاسخ می دهد که خداوند ابابیل را فرستاد تا شخصیت عرب قبل از اسلام شکسته و تحقیر نشود تا بتوانند پذیرای وحی شوند.

وی تصریح کرد: با توجه به انسان محوری در اندیشه امام موسی صدر می توان وی را در ذیل اومانیسم، به معنی اصالت انسان، قرار داد. تفاوت اندیشه امام موسی صدر با اومانیسم غربی در این است که وی غایت انسان را جانشینی خداوند می داند.

پیغامی گفت: امام موسی صدر تفاوت میان عبادت و عبودیت را مطرح می کند. به بیان وی با عبادت به سمت تقرب به خداوند می رویم. تقرب به معنای شباهت به خداوند است. بنابراین اگر شبیه ترین موجودات به خداوند شویم، موجودیت الهی کسب می کنیم. امام صدر تأکید می کند ما مکلفیم به خدا شبیه شویم. ایشان می گوید آیا خدا کاری جز رساندن فیض به بشریت انجام می دهد؟ پس ما نیز برای تشبه به خداوند باید در خدمت به انسان ها کوشا باشیم.

وی افزود: امام موسی صدر در تفسیر حرکت امام حسین نیز به مفهوم خدمت به انسان می پردازد. جملات بسیاری از ایشان با این مفهوم در کتاب سفر شهادت وجود دارد. از جمله اینکه: «من حسینی را که به رنج دیدگان اهتمام نورزد نمی شناسم.» وی در جای دیگر می گوید: «من حسینی را که کشته شده است تا من گریه کنم، نمی شناسم.» چنین تعبیری از این نگاه نشئت می گیرد که ایشان در هر مفهومی به دنبال کارکرد واقعی برای زندگی است. به این دلیل تأکید می کند که بعد از عزاداری برای امام حسین باید نسبت به ظلم حساس تر شویم.

وی اضافه کرد: از دیدگاه امام موسی صدر فلسفه عزاداری این است که با قصد مبارزه با ستمگر از مجلس عزا بیرون برویم، چه این ستمگر استعمارگر باشد، چه حاکمان و چه نزدیکانمان. معنای سوگواری این است که فداکاری امام حسین را به یاد آوریم. ولی اگر تنها به گریه بسنده کنیم، مانند این است که کنار محراب ایستاده ایم و وارد آن نشده ایم.

موضوع اسرائیل در این جلسه نیز مورد بحث قرار گرفت. پیغامی در پاسخ به این سؤال که چرا امام موسی صدر تا این حد با اسرائیل زاویه دارد، گفت: به دو دلیل: تفرقه و تجزیه. اندیشه صهیونیزم می گوید من از دیگران برتر هستم و دیگران باید بنده من باشند. این «خودبرتر بینی» موجب شده است مخالف هرگونه وحدت باشد. لبنان نیز براساس همزیستی شکل گرفته است و اسرائیل با تکثر و همزیستی مشکل دارد. ایشان اساسا با ضد انسان می جنگد و با آن صلح ندارد.

در ادامه به نگاه امام موسی صدر به نقش و جایگاه زن پرداخته شد. پیغامی تصریح کرد: امام موسی صدر در آسیب شناسی مقوله زن از هفت مورد نام می برد که به تعبیر ایشان روحیه او را می گیرد: اول، خوار شمردن او در منزل، دوم، وجود دختر در خانواده موجب ناراحتی شمرده شود، سوم، تسلط برادران بر خواهران، چهارم، تضعیف روحیه زنان، پنجم، زیر فشار بودن زنان از سوی همسران، ششم، تبدیل کردن آنان به ابزار تولید مثل و هفتم، استفاده از زنان به عنوان ابزار لذت مردان.

در انتهای جلسه ویژگی های جامعه زمان واقعه عاشورا نیز بررسی شد. سازش پذیری، طمعکاری، بزدلی و بیدار نبودن وجدان جمعی، از جمله ویژگی های آن دوره عنوان شد.