خلاصه دهمین درس‌گفتار ماهانه اندیشه و عمل

روش‌­شناسی تفسیر امام موسی صدر

سخنران: حجت الاسلام والمسلمین سید محمد علی ایازی

امروز در حوزۀ تفسیرپژوهشی بر دانش و تربیت و عوامل روحی و روانی و وراثتیِ مفسر تأکید می­‌شود. جهت­‌گیری و دریافتِ مفسری که فلسفه می‌­داند با مفسری که نگرش حدیثی دارد، کاملاً متفاوت است. مفسری که در جامعه با انسان­‌ها ارتباط دارد، مفاهیم دینی را عینی‌­تر عرضه می­‌کند. امام موسی صدر در فلسفه شاگرد علامه طباطبایی و در فقه شاگرد فقهای عصر بودند. نیز با کسانی که اندیشه­‌های اجتماعی و فرهنگی دارند، زندگی کرده است.

تفاسیر امام موسی صدر اولاً، اهداف تعلیمی دارد؛ ثانیاً، اجتماعی است. امام موسی صدر ادامه‌دهندۀ جریانِ تفسیریِ سید جمال­‌ اسدآبادی است و قصد دارد که این جریان را برجسته کند. جریان سید جمال راه‌حلِ عقب‌ماندگی مسلمانان را بازگشت به قرآن می‌­دانست؛ بدین‌معنا که در متن زندگی و آموزه‌­های دینی خود از قرآن استفاده کنیم.

ویژگی سوم تفاسیر امام صدر فرامذهبی بودن آن است. او آیت ­الله بروجردی را درک کرده است که به شدت با اختلافات مذهبی مخالف بود. امام صدر معتقد است که باید به یاری اطلاعات و تجارب بیشتر در زمینه‌های مختلف، قرآن را ژرف‌­تر و با آگاهی روزآمدتری تفسیر کنیم و این فهم تفسیری هنگامی اتفاق می­‌افتد که به اصطلاحات قرآن پایبند باشیم و متشابهات را به محکمات ارجاع دهیم. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که اولاً، در تفسیر نمی­‌خواهیم مقلد باشیم. ثانیاً، بخشی از حقیقت تفسیر به دانش و آگاهی مفسر وابسته است.

امام صدر دربارۀ معناشمولی قرآن به انفاق مثال می­‌زند. مفسران پاداش را اخروی و ناظر به بعد از مرگ معنا می­‌کنند. اما امام صدر به پاداش دنیویِ انفاق توجه و بر آن تأکید می­‌کند.

مبانی تفسیری نشان می‌­دهد که مفسر با چه پیش‌­فرض­‌هایی به سوی کشف مراد می‌­رود. امام موسی صدر نیز در تفسیر پیش‌­فرض­‌هایی دارد که از این قرارند: تفاوتِ تفاسیر به سبب دانش مفسر؛ ذومراتب بودن قرآن؛  تأثیر خردگرایی در تفسیر؛ معناشمولی قرآن؛ لزوم وارد کردن قرآن به متن زندگی.

روش تفسیری یعنی شیوه‌­های مفسر برای رسیدن به مراد الهی. امام موسی صدر تحت تأثیر علامه طباطبایی شیوۀ قرآن به قرآن را در تفسیر در پیش می­‌گیرد، اما با روش علامه تفاوتی دارد: اول اینکه امام صدر روایات مختلفی در تفسیر خود دارند؛ و دیگر اینکه علامه طباطبایی از یک آیه به آیۀ دیگر استناد می­‌کند، اما امام موسی صدر آیه را تحلیل می­‌کند. به بیان دیگر، ابتدا آیه را تبیین می­‌کند و آثار و نتایج آن را برمی‌شمرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت توسط reCAPTCHA و گوگل محافظت می‌شود حریم خصوصی و شرایط استفاده از خدمات اعمال.