خلاصه هشتمین درس‌گفتار ماهانه اندیشه و عمل

موسسات امام صدر؛ تحقق اندیشه در ساحت عمل

سخنران: نجاد شرف الدین

ورود امام صدر به لبنان فقط هجرت از سرزمینی به سرزمین دیگر نبود. هجرت به محیطی بود که ساکنان آن، خصوصا شیعیان، از ساده‌­ترین نیازها و لوازم زندگی آبرومندانه محروم بودند؛ محرومیت‌های مادی و غیر آن. بیش و کم روشن است که با انسان محروم از نیازهای اولیه نمی‌توان از رسالت تمدنی یا غایات متعالی دینی صحبت به میان آورد.

از همین رهگذر است که کارنامه عملی امام موسی صدر در کسوت عالم دینی در خور مطالعه است و این‌گونه به نظر می‌رسد که وقتی از امام صدر و بُعد آرمانی او سخن می­‌گوییم، خود را در برابر نمونه‌­ای از اندیشۀ تکامل‌یافته می‌­یابیم که با فعالیتِ تحول­ آفرین ملموسی به شکوفاسازی و پرورش استعدادهای «انسان» همت گماشته است.

در این مقام به دو بحث می‌­پردازیم:

  • امام صدر: پیشینۀ فکری و نگاه آرمانی
  • نمونه‌­ها و کاربردهای عملی اندیشۀ صدری

در بعد نظری و در مطالعه زیرساخت‌های فکری امام موسی صدر به چند موضوع بسیار مهم می‌رسیم:

نگاه به انسان و کرامت انسان، آزادی به مثابه نخستین گام درراه تربیت انسان و ارتقای سطح او در همۀ زمینه­‌های تکامل، نگاه به زن و تاکید بر تکریم زن به‌مثابۀ انسان برخوردار از حقوق اجتماعی و البته مسئول، نگاه به جامعه با احترام به تفاوت در شایستگی‌­ها و توانمندی‌ها، ارزش کار و سرمایه انسانی و … .

اما ویژگی بارز و شاید وجه تمایز امام صدر با بسیاری دیگر، همانا ورود به اجتماع و عرضه درک و فهم خود به مردم و حرکت همگام با مردم بود. حرکتی معطوف به نیازهای مردم، همه‌جانبه و نمایانگر نگاه او به انسان و رسالت او.

مؤسسات خیریه امام موسی صدر نمونه‌ای بارز و برجسته برای مطالعه درخصوص این رویکرد است؛ مؤسساتی برای توانمندسازی زنان لبنانی و فعال کردن توانایی­‌ها و نیروهای آنان برای پاسداری از حقوق اساسی و اجتماعی‌شان.

بهبود فرصت­‌های زندگی شرافتمندانه برای گروه­‌هایی مشخص در جنوب، برآوردن نیازهای اساسی کسانی که در حاشیه مانده‌­اند یا قربانی درگیری­‌ها شده‌­اند یا به کمک‌­های خاص تربیتی نیاز دارند و فراهم کردن وضعیت و فضای مناسب برای تقویت فرهنگ آزاد­اندیشی و همگرایی و همدلی از اهداف اساسی مؤسسات است.

برای نیل به این اهداف، مشارکت میان کارگزاران و افرادِ جامعۀ هدف؛ مشارکت میان نیازمندان و توانگران؛ مشارکت میان لبنانیان داخل و خارج کشور و مشارکت میان سازمان­‌ها و دولت­‌ها از راهکارهای اساسی در مؤسسات است.

کیفیت در آموزش‌و‌پرورش و عدول نکردن از استانداردهای حرفه‌ای از اصول قطعی در مؤسسات است. کیفیت در آموزش و پرورش بر دو رکن ایجاد مهارت­‌های ادراکی و نیز ارزش‌­های متعالی که به گسترش فرصت­‌های همگانی برای زندگی شرافتمندانه می­‌انجامد، هدف‌گیری شده است. در کنار تاکید بر کیفیت، از مقوله جامعیت و فراگیری آموزش‌ها نیز غفلت نشده است.

ایجاد مصونیت روانی و اجتماعی در کودکان از طریق مقاوم‌­سازی مردم از نظر اقتصادی، در کنار سلسله اقدامات و فعالیت­‌های روانی و تخصصی ازدیگر برنامه‌های راهبردی مؤسسات است.

مؤسسات، همچنین، پشتیبانی از زن جوان را در اولویت‌های راهبردی خود قرار داده است.

مؤسسات امام صدر افزون بر مشارکت­‌های بومی، در شبکۀ روابط ملی و بین­‌المللی، به‌ویژه سازمان­‌های فعال در عرصۀ زنان نیز حضور دارد و از همین روست که می­‌بینیم در کنفرانس­‌ها و گردهمایی­‌های بومی و منطقه‌­ای و بین­‌المللی شرکت می­‌کند.

چنین فعالیت بزرگ و سترگی قطعا بی‌مشکل نیست. مهم‌ترین موانع آشکار را می‌توان این‌گونه برشمرد: موانع مرتبط با زمان و مکان، موانع فرهنگی مرتبط با آداب و رسوم رایج، موانع قانونی و موانع سازمانی. برای پشت سر گذاشتن این موانع راهکارهایی هم پیش‌بینی شده است:

  1.  توجه ویژه به تولید داده‌­ها و به روزآوری آن‌ها و تعیین شاخص‌­های منطقه‌­ای برای ارزیابی وضع زنان و جوانان و، همچنین، شاخص‌­های مربوط به بهبود این اوضاع.
  2. تشویق فعالیت­‌هایی که بر مرد و زن به‌طور متوازن و هم‌زمان تأکید می‌­کنند، چرا‌که پویایی هیئت­‌ها و پروژه‌­هایی که رنگ و ساختار و جهت­‌گیری واحدی دارند، کمتر از آن‌هایی است که با مردان و زنان، هر دو، همکاری می­‌کنند.
  3. شناسایی نیازهای راهبردی مردان و زنان و طرح­‌ریزی پروژه‌­هایی در جهت نیازهای عملی و مستقیم به‌گونه‌­ای که درآمد آن‌ها در قالب نگاهی جامع و بلندمدت سرمایه­‌گذاری شود.
  4. تأکید بر گروه­‌هایی که نیازهای ویژه دارند، خواه نیازهایی که در حال حاضر نمایان است (زنان سرپرست خانواده‌­ها) و خواه نیازهای پنهانی که بحران­‌زایی آن‌ها در آینده حتمی است (مجرد ماندن تعداد بالایی از زنان.)
  5. بازنگری ریشه‌­ای در بودجه به این معنا که به دنبال اختصاص عادلانۀ منابع باشیم و از نیروهای جوانی که عهده‌­دار نهضتی پایدار برای توسعه هستند، نگهداری کنیم.

با این وصف، آمارها بیانگر رشد سالیانه در حجم خدمات‌ ارائه‌شده و میزان تأثیرگذاری آن‌ها، در بعد کمی و کیفی است.

با توجه به تحولات منطقه و جهان و بروز فتنه‌ها و تهدیدها، به نظر می‌رسد معرفی اندیشه و عمل امام موسی صدر و پیوستگی این دو ساحت، اندیشه و عمل، می‌تواند گره‌گشای معضلات روز ما باشد. تجربۀ امام صدر هیچ‌گاه ناتوان از الهام‌­بخشی و تکرار نبوده است.

او علی‌رغم پرداختن آشکار به فعالیت سیاسی، خود را به مثابۀ فردی کهنه‌­کار که به دنبال قدرت به معنای فنی آن است، مطرح نکرد، بلکه به دنبال حق خود به ‌مثابۀ یک شهروند در رهبری و بسیج کردن توده‌­ها و اصرار بر انگشت گذاشتن بر عوامل هدررفت نیروها و تبعیض میان انسان‌ها بود و برای تقویت شهروندی در هر دو رکن آن یعنی حقوق و تکالیف تلاش کرد. شاه‌بیت خط‌مشی امام در رهبری کردن مردم این بود که نیازهای حیاتی آنان را مشخص و سپس آنان را توانمند کند تا خودشان مشکل خود را حل کنند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت توسط reCAPTCHA و گوگل محافظت می‌شود حریم خصوصی و شرایط استفاده از خدمات اعمال.