آینه رسانه‌ها
نخستین اقدام احیای شیعه در لبنان حرکت امام موسی‌صدر از قم بود
به گزارش خبرگزاری فارس از قم به نقل از روابط عمومی مرکز مطالعات راهبردی خیمه، حجت‌الاسلام محمدرضا زائری در شانزدهمین نشست از دوره دوم نشست‌های عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعین که با موضوع «عزاداری در لبنان» در مرکز انجمن‌های علمی حوزه برگزار شد، اظهار داشت: شرایط و اقتضائات تراکم و پیشینه تاریخی و شرایط اجتماعی، سیاسی و ژئوپلوتیکی اینگونه ایجاب می‌کند که مردم این کشور قبل از اینکه خود را لبنانی بدانند، منصوب به طایفه خود می‌داند.
وی با بیان اینکه حدود ۱۸ طایفه در لبنان وجود دارد، خاطرنشان کرد: شیعه در لبنان بزرگ‌ترین اقلیت است اما در عین حال دارای بیشترین جمعیت در این کشور نیست. این پژوهشگر و محقق با اشاره به اینکه بیش از ۴۰ درصد جمعیت لبنان شیعه است، گفت: سال‌ها است که در این خصوص در لبنان صورت نگرفته، زیرا یکی از نتایج آمارگیری این است که حقایق شیعه آشکار می‌شود و این چیزی است که برای خیلی‌ها خوشایند نیست.
نویسنده کتاب پدر، پسر، روح القدس افزود: البته از ابتدا این گونه نبوده و این میزان شیعه در لبنان وجود نداشته‌اند، اما معروف این است که ابوذر غفاری شیعه را در بلاد شام (کل مناطق فلسطین، لبنان و سوریه) گسترش داده است. زائری تصریح کرد: ابوذر غفاری را به منطقه‌ای که سوریه فعلی است، تبعید کردند که در همانجا آغاز به گسترش تشیع کرد، وقتی خبر به عثمان رسید و او را به لبنان فعلی تبعید کردند که البته ابوذر کار خود را از آنجا آغاز کردند.
وی با اشاره به تاریخچه‌ای از ورود تشیع به لبنان اظهار داشت: لبنان نخستین منطقه‌ای است که تشیع در آنجا حتی قبل از ایران و عراق گشترش پیدا کرد.
صاحب امتیاز مجله خیمه همچنین در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه معروف است کاروان حسینی بعد از اسارت از منطقه لبنان عبور داده شدند، اظهار داشت: در حال حاضر ما در لبنان در بعلبک هم مزار دختر بزرگوار حضرت سیدالشهدا (ع) را داریم که دارای ویژگی‌ها خاص معنوی است و هم مسجد مقام راس الحسین را داریم.
زائری خاطرنشان کرد: بر اساس پیشینه تاریخی عزاداری در لبنان در دوره آل بویه و بعد فاطمیون آزادی زیادی برای شیعه به وجود آمد و روز عاشورا بزرگ داشته شد و عزاداری رونق یافت. نویسنده کتاب پدر، پسر، روح القدس با بیان اینکه در دوره ایوبیان محدودیت‌ها در عزاداری‌ها جدی‌تر بود، تاکید کرد: در این زمان سختی‌گیری‌های اهل سنت به جایی رسید که عزاداری‌ها پنهانی انجام می‌شد.
این محقق و پژوهشگر ادامه گفت: البته این سخت‌گیری‌ها از سویی نسبت به قبل کمتر شد، زیرا با تقسیم ممالک، با تصمیم والی هر منطقه، ممکن بود گاهی سخت‌گیری کمتر و و گاهی بیشتر شود. این روزنامه‌نگار با بیان اینکه در چند دوره تاریخی تحریک‌ها در لبنان نسبت به قتل و غارت شیعه به اوج خود می‌رسد، افزود: در این دوره بود که عده زیادی از شیعیان تغییر مکان داده، عده زیادی تقیه کرده و عده زیادی تغییر مذهب داده‌اند.
وی با اشاره به اینکه نخستین‌بار عزاداری‌ها را به شکل موجود را ایرانی‌ها به لبنان منتقل کردند، اظهار داشت: بیشترین تاثیر را ایرانی‌ها و عراقی‌ها در سبک و شیوه عزادرای در لبنان دارند، بدین صورت که معمولا مداحی‌ها، سخنرانی‌ها، کتاب‌ها و… از ایران و عراق به لبنان منتقل می‌شود. زائری با بیان اینکه نخستین کسی که در آغاز قرن بیستم عزاداری را در لبنان علنی کرده مرحوم شرف‌الدین بود، افزود: تا قبل از آن جرات برگزاری عزاداری به شکل علنی وجود نداشت.
نویسنده کتاب پدر، پسر، روح القدس سه عنصر را در تغییر وضعیت شیعه در لبنان بسیار مهم ارزیابی کرد و گفت: این سه جریان باعث می‌شود شیعه گسترش پیدا کند و از موقعیت‌ها و جایگاه‌های اجتماعی بهره‌مند شود، به گونه‌ای که امروز حزب‌الله به عنوان قدرت اول درمنطقه و در معادلات جهانی مطرح است. این پژوهشگر حوزوی نخستین حرکت برجسته برای احیا شیعه در لبنان را حرکت امام موسی‌صدر از قم به لبنان ذکر کرد و افزود: آمدن امام موسی‌صدر از قم به لبنان و جنوب لبنان آغاز احیای شیعه به شکل اجتماعی و وسیع است که این اتفاق آغاز بسیاری از اتفاقات دیگر است.
وی تاسیس مجلس اسلامی شیعه، حرکت محرومین و ایجاد روحیه در جوانان شیعه را از جمله آثار حضور امام موسی‌صدر در لبنان برشمرد و گفت: تلاش امام موسی‌صدر باعث شد، شیعیان که تا آن زمان مورد محرومیت قرار گرفته بودند خود را جزئی از اینجامعه به شمار بیاورد. زائری با بیان اینکه یکی دیگر از عوامل بزرگ و عمومی‌تر تاثیرگذار در فضای سیاسی و اجتماعی لبنان را انقلاب اسلامی ایران و قیام امام خمینی عنوان کرد و افزود: تاسی شیعیان به انقلاب ایران باعث شد شیعه به صورت جدی در لبنان احیا و به شکل وسیعی گسترده شود.
نویسنده کتاب پدر، پسر، روح القدس عنصر سوم در تغییر وضعیت شیعه در لبنان را مقاومت مسلحانه شیعه دانست و گفت: تبلور این حرکت امروز در حزب‌الله لبنان ظهور پیدا کرده است. این نویسنده و محقق در ادامه خاطرنشان کرد: وضعیت به گونه‌ای شد که شیعیان که تا دیروز مجبور بودند در خفا عزاداری کنند، امروز روز عاشورا به عنوان تعطیل رسمی در کل طوائف و در کل لبنان جای خود را باز کرده است. وی دربخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: در عزاداری‌های مرسوم فعلی، بیشترین چیزی که در لبنان به چشم می‌آید دو مسئله است یکی مجالس عزاداری که قالب آن مقتل‌خوانی است که از قدیم بوده و به مرور شکل جدیدی به خود گرفته و دیگری قمه‌زنی است.
زائری با بیان اینکه بحث قمه‌زنی در لبنان خیلی برجسته است، ابراز داشت: قمه‌زنی در دوره‌ای همراه با تعزیه و شبیه‌خوانی توسط ایرانی‌ها وارد لبنان می‌شود و امروز بیشترین چیزی که در عزاداری‌ها شعیان در لبنان به چشم می‌آید، قمه‌زنی است. وی افزود: با شکل‌گیری رسانه‌های جدید، قمه‌زنی جذاب‌ترین سوژه برای تهیه خبر، گزارش و عکس به شمار می‌رود و چون با شکل و قالب خاصی انجام می‌شود، بسیار به آن توجه می‌شود.
صاحب امتیاز مجله خیمه، شبکه تلویزیونی المنار به عنوان شبکه‌ای گسترده، قوی و موفق و برخی از شبکه‌های رادیویی را در جهت‌دهی به نوع و شکل عزاداری‌ها و فعالیت‌های شیعیان در لبنان بسیار موثر دانست. نویسنده کتاب پدر، پسر، روح القدس یکی از ویژگی در بحث عزاداری‌ها در لبنان را حضور مسحیان و غیر مسلمانان در مراسم عزاداری شیعیان عنوان و خاطرنشان کرد: البته حال و هوای این مجالس با مجالس ما بسیار متفاوت است.
زائری با بیان اینکه حضور حزب الله توانسته به شکل عزاداری‌های شیعه در لبنان جهت‌دهی کند، بیان داشت: اگر این خلأ به درستی بیان شود عظمت و بزرگی حزب‌الله و ایران بیش از گذشته مشخص می‌شود. وی در ادامه به نقاط مشابه در بین مسیحیان و شیعیان اشاره کرد و گفت: زیرساخت‌هایی در فضای لبنان وجود دارد که فهم عزاداری و فهم نهضت امام حسین (ع) را برای مسیحیان آسان می‌کند که از آن جمله به سبک عزاداری، بحث فداشدن و شهادت می‌توان اشاره کرد.
این روزنامه‌نگار در بخش دیگری از سخنان خود به سبک زندگی دینی در ایام محرم اشاره کرد و افزود: سبک زندگی شیعیان در لبنان در سه بخش خوردن و آشامیدن، پوشش و ظاهر و عادات و آداب تقسیم می‌شود. نویسنده کتاب پدر، پسر، روح القدس، پخش غذای نذری، ذکر نام امام حسین (ع) موقع نوشیدن آب، توجه به جایگاه و ارزش سقایت، مراعات کسی که آب می‌نوشد، خودداری از خرید و مصرف شیرینی، تلاش برای کمتر غذا خوردن، اهتمام به خوردن غذا در هیئت‌ها و توجه به چای در مراسم عزاداری از جمله مواردی ذکر کرد که در خوردن و آشامیدن در ایام محرم در بین شیعیان لبنان مورد توجه قرار می‌گیرد.
زائری همچنین پوشیدن لباس مشکی، نصب پارچه‌های مشکی و رنگی، برپا کردن پرچم‌های رنگی با شعارهای عزاداری، استفاده از شال عزا، استفاده از پیشانی‌بند با شعار، تسبیح تربت، استفاده از مچ‌بند در عزاداری، به دست کردن انگش‌تر عقیق با شعاری متناسب با آن ایام، استفاده از نشانه‌های سینه، خاک و گل به سر و صورت مالیدن، پای برهنه شدن، نتراشیدن ریش، عدم استفاده از رنگ‌های شاد در لباس و پوشش، استفاد از برچسب‌های مختلف در ماشین‌ها و جاهای دیگر و نصب و برافراشتن پرچم‌های کوچک مذهبی را نیز از جمله مواردی ذکر کرد که در ظاهر و پوشش در ایام محرم در بین شیعیان لبنان مرسوم است.
این محقق و پژوهشگر گفت: نحوه سلام دادن در پایان نماز، سینه‌زنی به عنوان شاخص‌ترین و قدیمی‌ترین نماد، گریه‌کردن، برپایی مجالس، جمع‌آوری کمک‌های مالی و نذری، خدمت در مجالس عزاداری، ترک کارهای مهم و خرید و فروش، نامگذاری نوزادی که در این ایام متولد می‌شود به نام‌های حسین و عباس و…، روضه خوانی بر سرجنازه می‌ت، زیارت از راه دور در مجالس، زیارت امامزادگان و اولیا خدا برای کسانی که دسترسی ندارند، تحیت با اشاره به مصیبت سیدالشهدا (ع) در رفتارهای روزمره، لعن و نفرین به قاتلان سیدالشهدا، سجده بر تربت، استفاده از سی‌دی‌های صوتی مراسم عزاداری و مداحی، مراقبت نسبت به گناه و رفتارهای ناشایست در ایام محرم و به خصوص عاشورا، مراقب‌های اخلاقی و عمومی برای حفظ فضای معنوی را نیز از جمله آداب و عاداتی ذکر کرد که در ایام محرم به ویژه در روز عاشورا به شدت از سوی شیعیان لبنان مورد توجه قرار می‌گیرد.
منبع: خبرگزاری فارس