عدالت در اسلام (پرتو ۸)

پیشگفتار

 عدالت، همواره یکی از آرمان‌های ‌اندیشمندان و آزادی‌خواهان بوده است؛ از هیجده قرن پیش از میلاد که حمورابی مجمع القوانین را نوشت و تا امروز ادیان آسمانی و مکاتب بشری هر کدام به نحوی عدالت را در متن توجه خویش قرار داده‌اند. در اسلام نیز، که از جملۀ ادیان آسمانی به شمار می‌آید، عدالت یکی از محورهای اساسی اجتماعی فرد است. 

در قرآن قیام به عدل و عدالت پیشگی وظیفه‌ای است که پس از دعوت به توحید بر دوش رسولان نهاد شده است و خداوند در این کتاب مقدس، مؤمنین را به عدل و قسط فرا می‌خواند. این مسئله تا بدان پایه اهمیت دارد که در فرهنگ قرآن، عدالت‌پیشگی یکی از راه‌های رسیدن به تقواست. 

در سخنان و سیرۀ پیامبر و ائمۀ هدی نیز عدالت محوری، چه اجتماعی و چه اقتصادی، بسیار برجسته و پررنگ است. پیامبر میزان خداوند را عدل می‌شمارد و امام صادق آن را از شهد شیرین‌تر می‌داند. امام علی اصلاح مردمان را تنها به عدل می‌داند و حیات احکام دین را در عدالت پیشگی اعلام می‌کند. این همه تنها اندکی است از آنچه دربارۀ عدالت در متون دینی مسلمانان آمده است. 

با این همه تأکید دین اسلام، آنچه امروز در برابر ماست، جامعه‌های به دور از عدالت مسلمین است. امروز مسلمانان جهان از عدالت اجتماعی و اقتصادی و سیاسی به دورند. اختلاف طبقاتی یکی از بیماری‌های این کشورهاست. آنچه مهم می‌نماید، تلاش رهبران و اندیشمندان و آزادی‌خواهان مسلمان برای تبیین و تحقق این مفهوم است. امام موسی صدر، رهبر ایرانی شیعیان لبنان، هم در راه تحقق عدالت گام‌های بسیاری برداشته است و هم دغدغه‌های خود را در این زمینه در بیانیه‌ها و سخنرانی‌ها و مقالات مختلف تبیین کرده است. تلاش برای زدودن چهرۀ فقر در شهر صور و موفقیت در این کار، تأسیس مدارس و کارگاه‌های فنی برای پسران و قالی‌بافی و خیاطی و گلدوزی و غیر این‌ها برای دختران و اشتغال‌زایی برای آنان، تأسیس جنبش محرومان و ده‌ها فعالیت دیگر از جملۀ اقدامات عملی امام موسی صدر برای تحقق عدالت اقتصادی و اجتماعی در لبنان است. این مقاله نیز که در نهمین همایش اندیشۀ اسلامی (ملتقی الفکر اسلامی) در تلسمان الجزایر و در حضور اندیشمندان برجستۀ جهان اسلام و الازهر ارائه شد، از جمله تلاش‌های علمی و تئوریک او برای تحقق عدالت است.