اديان در خدمت انسان

 نام این کتاب، ادیان در خدمت انسان، از موضوع سخنرانى تاریخى امام موسى صدر در کلیساى کبوشیین بیروت اقتباس شده است. امام موسى صدر براى موعظه آغاز روزه به این کلیسا دعوت شده بود. این رویدادِ بى‏نظیر، که نخستین بار شکل مى ‏گرفت، از جامعیت و جایگاه خطیب موعظه یعنى امام موسى صدر و احترام و مقبولیت او نزد مسیحیان حکایت داشت و نشانه آن بود که این روحانى شیعه با عملکرد خود در بیان حقایق آسمانى و معنویت مشترک میان ادیان، در مقام منادى معرفت و معنویت، جایگاه ویژه‏ اى دارد. 

 امام در سال ۱۳۳۸پا به خاک لبنان نهاد تا در سرزمین تمدن‌ها و فرهنگ هاى تاریخى و دیار طوایف گوناگون دینى، رهبرى شیعیان را در همه قلمروهاى زندگى عهده ‏دار شود؛ با دو بال اجتهاد و علم روز. او معارف دینى را، هم در حوزه قم و هم در حوزه نجف آموخته بود و افزون بر تحصیلات حوزوى، فارغ التحصیل رشته حقوق در اقتصاد از دانشگاه تهران بود. 

 امام، پس از هجرت به لبنان، وارد عرصه ‏هاى اجتماعى، فرهنگى و سیاسى لبنان شد. به ‏راستى کم ‏اند عالمانى که فرزند زمانه خود باشند و چه کمترند آنان که، افزون بر درک زمانه خویش، دنیادیده باشند. اما همگان امام صدر را، هم آگاه به زمان و هم دنیادیده مى ‏شناسند. چرا که سفرهاى متعددى به اروپا کرد و همواره با مجامع علمى و فرهنگى غرب در ارتباط بود. از یک سو با اهل سنت به گفتگو مى ‏نشست و از دیگر سو با مسیحیان دیدار مى ‏کرد. هم با مفتى اهل سنت و دانشگاه الازهر و دیگر بزرگان عرب همچون عبدالناصر به صحبت مى ‏نشست و هم پاپ را ملاقات مى‏ کرد. 

 این‏ همه، علاوه بر اینکه نشان از شرح صدرِ امام موسى صدر دارد، تجارب گران‏قدرى براى وى فراهم مى ‏آورد. او، با تکیه بر این تجارب و دانسته‏‌ها، شجاعانه خود را در برابر پرسش هاى جوانان و حتى بزرگان دیگر مذاهب قرار مى ‏دهد، و با اندوخته‏‌ها و بینش و برداشت خود از اسلام پاسخگوى پرسش هاى گوناگون و مشکلات فکرى جامعه لبنان مى ‏شود و با رشحاتِ فکر خود در عرصه ‏هاى اجتماعى، به مشکلات اجتماعى پاسخ مى‏ گوید. 

 این‌ها و ده‌ها عاملِ دیگر، منظومه فکرى و نظام مدیریتى امام موسى صدر را شکل مى ‏دهد و این منظومه و نظام اکنون در اختیار ماست. 

 اهمیت و گستره موفقیت فکرى و عملى امام موسى صدر را مى ‏توان از میزان کینه ‏ورزی‌ها و زمینه ‏سازی هاى چندجانبه براى اجراى توطئه ربودن ایشان و دور نگه داشتن او از عرصه پرتحول لبنان و منطقه درک کرد. 

 اکنون ۲۷سال است که امام در زندانهاى لیبى به سر مى ‏برد.‌‌ همان اراده‏اى که او را در ۹شهریور ۱۳۵۷ربود، تا امروز بر‌‌ همان عزم است که جامعه اسلامى و خاور میانه و لبنان را از افکار و اندیشه ‏هاى چنین متفکرِ مصلحِ آینده ‏نگرى محروم نگه دارد؛ دیدگاه‌ها و اندیشه ‏هایى که پس از گذشت چهار دهه هنوز راهگشا و پاسخگوست و هنوز بدان قدر و پایه است که در چالشهاى امروز ایران به یارى ما بیاید. اگر معمر قذافى ۲۷سال پیش امام را نربوده بود، قطعا شرایط کنونى منطقه و دارالاسلام به گونه‏اى دیگر بود. 

 مؤسسه فرهنگى تحقیقاتىِ امام موسى صدر، علاوه بر پیگیرى قضیه ربودن امام صدر، نشر اندیشه و روش و دستاوردهاى فرهنگى و فکرى او را مورد نیاز جامعه مى ‏داند و آن را وظیفه بلافصلِ خود مى ‏شمارد. زیرا بر این باور است که دیدگاه هاى او، پس از گذشت نزدیک به سه دهه از غیبتش، هنوز تازگى و طراوت دارد و مى ‏تواند به پرسش هاى مطرح امروز جامعه ایران نیز پاسخ گوید. علاوه بر این، حفظ میراث دینى و فرهنگى این مرز و بوم و این فرهنگ وظیفه ‏اى است بر دوش همگان. 

 از این رو، مؤسسه فرهنگى تحقیقاتى امام موسى صدر، که از آغاز کار آن دیرى نگذشته، بر آن شد که گروهى را زیر نظر استاد موسى اسوار، براى ترجمه و ویرایش و آماده ‏سازى محصولات فکرى امام صدر، تشکیل دهد. ایشان که بى ‏شک از چهره ‏هاى برجسته کتاب و کتابت در کشور است، بى ‏دریغ و بدون چشم داشت و با قبول این مسئولیت، مسیر دشوار این راه را براى مؤسسه هموار‌تر کرد. 

 ثمره نخستینِ تلاش این گروه آماده کردن ترجمه ‏هاى مرحوم على حجتى کرمانى و انتشار آن با عنوان ناى و نى بود و اکنون دومین مجموعه از دستاوردهاى فکرى امام موسى صدر در پیش روى شماست. کتاب ادیان در خدمت انسان حاوى برخى سخنرانی‌ها، پیام‌ها و مصاحبه ‏هاى امام موسى صدر است که در آن‌ها به موضوعات گوناگونى پرداخته شده است. هم از آزادى مطبوعات در این مجموعه سخن رفته است و هم از نقش و جایگاه دین در دنیاى امروز؛ هم از تمدن درخشان اسلامى صحبت شده است و هم از عدالت در اسلام…. این مجموعه، با موضوعات متنوع، دست کم این حسن را دارد که مى ‏تواند ما را با دیدگاه‌ها و روش و منش امام موسى صدر آشنا سازد. در خاتمه، از استاد اسوار و از مترجمان و دیگر دست‏ اندرکاران آماده ‏سازى و چاپ و عرضه کتاب صمیمانه سپاسگزارى مى‏ کنیم. امیدواریم کتاب دوم از مجموعه» در قلمرو اندیشه امام موسى صدر «گامى هرچند کوچک در راه اعتلاى فرهنگ دینى و ملىِ این سرزمین باشد. از همگان خواستاریم تا با نقدهاى خود به ما در ادامه راه یارى رسانند. 

 مؤسسه فرهنگى تحقیقاتىِ امام موسى صدر

 بهار ۱۳۸۴