|
با اينكه او يك ايراني بود ولي جاي جاي لبنان، او را مي شناسد. از شيعه
و سنّي گرفته تا مسيحي و دروزي، از وي به بزرگي و طهارت نفس ياد مي
كنند، تو گويي هر چه صفت پاك بوده از جدّش رسول خدا (ص) گرفته است.
تواضع و فروتني، صبر و پايداري، اخلاص و صفا، همّت و پشتكار، دليري و
مردانگي، رحمت و عطوفت، بصيرت و انديشه نافذ، سعه صدر و گشاده رويي،
تحمّل مخالفان و بلكه نيكي و خدمت به آنان، و...
اينها، تنها بخشي از ويژگي هاي ذاتي امام موسي صدر بود كه براي هريك از
آنها، صدها نمونه رفتاري و خاطرات بياد ماندني برجا مانده است.
عامل سربلندي و اقتدار شيعه
در واقع، بايد اذعان نمود؛ شيعه و سربلندي امروز او در لبنان، مرهون
تلاش و جنبش اوست و مقاومت مبارك اسلامي لبنان به رهبري قائد برجسته
عربي _ سيد حسن نصرالله _ كه در اوج عزّت و اقتدار تاريخي خويش به سر
ميبرد، در امتداد حركت اصولي و زيركانه اوست.
امروز كيست كه نداند پايه گذاري حركت جنبش محرومان در لبنان كه به
\"حركت امل\" موسوم است _ و در ادامه آن، زايش و شكوفايي شجره طيبه حزب
الله و گردانهاي مقاومت در آن ديار _ حاصلِ نگاه نافذ و دور انديشيِ كم
نظير او و جمعي از ياران و همراهانش به ويژه مرحوم شهيد دكتر چمران
است.
بنيانگذار مجلس شيعيان لبنان
جايگاه والاي او در مسئوليت خطير و نوپايِ رياست مجلس شيعيان لبنان _
به عنوانِ مؤسس و پايهگزارِ آن در دوره اي كه ديگر اقوام و مذاهب
داراي مجالس رسمي بودند _ فرصتِ خدمت بي دريغ به شيعه و تقويتِ زمينه
هاي مشاركتِ آنان در عرصه تصميم گيري سياسي كشور _ همزمان با ايجاد
همگرايي ميان رهبران مذاهب و اديان گوناگون در لبنان و نهادينه سازي
روح همزيستي مسالمت آميز در ميان پيروان اديان در آن كشور _ را فراهم
ساخت.
انديشه فرا قومي و فراجناحي
اما او در اين جايگاه، كمترين ردّپايي از رياست طلبي، سودجويي، و فرصت
طلبي هايِ معمول در ميان رهبران ساير فرقه ها، برجاي نگذاشت. گفته ها و
شنيده ها حاكي از آنست كه او نه تنها از اين فرصت، بهره گيري فرقه اي و
يا شخصي نكرد كه به عكس، حمايتِ او از تمامي ايده ها و انديشه هاي
متضادّ ، زبانزد بود و چترِ گذشت و بخشش او بر سرِ همگان از مخالفان
مسيحي و سنّي وي _ كه اندك هم نبودند _ تا عالمان و بزرگان شيعه سايه
افكن بود.
و اين در حالي است كه مرز مخالفت ها و دشمني ها با او، تا حدّ هتك
حرمت، ترور شخصيت و حذف فيزيكي او پيش رفت.
گذشت، تحمّل و سعه صدر در برابر مخالفان
مرحوم آيت الله احمدي ميانجي از علما و اساتيد برجسته حوزه علميه قم در
تجليل از امام موسي صدر و شهيد مظلوم آيت الله دكتر بهشتي، و در مقامِ
بيان تشابه شخصيتي ميان آن دو بزرگوار ميفرمودند: \"در ميان بزرگان ما
كساني به حقّ نزديكتر بودند كه حجم دشمني ها بر عليه آنان افزونتر
بود\".
امام صدر به رغم برخورداري از تمامي لوازم مقبوليت ومشروعيت و قدرت در
كشور لبنان، هرگز مخالفان خود را به زندان نينداخت، نه تنها هرگز ميدان
فعاليت آنان را محدود نساخت. نه تنها هرگز حرمت و كرامت آنان را مورد
تعرض قرار نداد ، و نه تنها هرگز مردم و دوستداران خود را عليه آنان
تحريك نكرد ،بلكه هر قدر دشمني آنها شدت مي يافت . مهر و محبتش به آنان
فزوني مييافت.
\"كامل اسعد\" آخرين زعيم فئوداليسم سنتي شيعه در لبنان از روز ورود
امام صدر به آن كشور تا روز ربوده شدن در سال 1357 با تمام قوا عليه
ايشان مبارزه كرد . موسي صدر در تظاهرات عظيم سالهاي 1345 ، 1349 و
1354 كه در شهرهاي صور، بيروت و بعلبك به راه افتاد، به راحتي مي
توانست احساسات مردم را چنان بسيج كند تا با سردادن شعارهايي عليه اين
عنصر، وي را براي هميشه به گوشه انزوا براند، اما او اگرچه در اين راه
از شيطنت هاي اين شخص، رنج فراوان كشيد، ولي هرگز وي را سركوب نكرد و
هيچگاه در صدد بيرون راندن وي از صحنه فعاليت برنيامد .
در انتخابات سال 1970 كه كامل اسعد با رأيي شكننده به پارلمان راه
يافت، نه تنها شيعيان جنوب را از رأي دادن به اسعد منع نكرد، بلكه
نمايندگان مسلمان و مسيحي پارلمان را نيز كه اغلب از دوستدارانِ ايشان
بودند، از انتخاب اسعد به رياست پارلمان برحذر نداشت .
نمونه اي ديگر از اين سعه صدر، و روح بلند را در برخورد ايشان با تلاش
هاي تخريبي مرحوم شيخ حسين خطيب _ رئيس اسبق محاكم شرع جعفري لبنان _
مي بينيم. او در حالي همپاي ديگر مخالفان امام صدر براي كنار گذاشتن
ايشان از رهبري طايفه شيعه تلاش نمود، كه امام، شخص سليمان فرنجيه رئيس
جمهور وقت را جهت تمديد دوران رياست خطيب بر محاكم فوق الذكر، تحت فشار
قرار داده بود. مرحوم خطيب سالها بعد در مناسبتي اظهار داشته بود: \"
هر قدر دشمني ما عليه اين مرد بيشتر گرديد، محبت ايشان به ما افزون تر
شد\" .
سليمان فرنجيه رئيس جمهور اسبق لبنان به هنگام انتخابات سال 1354 مجلس
اعلاي اسلامي شيعيان، دشمني هاي خود عليه امام صدر را به اوج رساند و
در تباني با زعماي فئودال، سفارتخانه هاي ايران و اسرائيل مجدانه تلاش
كرد تا از انتخابات مجدد امام صدر به رهبري طايفه شيعه جلوگيري كند .
وقتي وي در روز پس از پيروزي قاطع امام صدر در قالب حركتي تشريفاتي،
شرمسارانه به ديدن ايشان شتافت، آن بزرگوار با بازو انداختن در بازوي
وي و با استقبالي بسيار گرم و رفتاري بسيار پر مهر و عاطفه، به
زيباترين وجه نشان داد كه براي حفظ آرامش و ثبات يك جامعه ، انسان ها
بايد بتوانند از حق خود گذشت كنند، تلخي ها را به فراموشي بسپارند، و
حتي با سرسخت ترين مخالفان خود، فصلي جديد از مناسبات سازنده را
بگشايند .
خضوع در برابر عظمتِ او
علامه شيخ باقر شريف قرشي از عالمان و نويسندگان برجسته جهان عرب _ كه
بيش از 70 جلد تأليف در خصوص امامان معصوم شيعه نگاشته است _ در جمع
خاطرات خويش، سرگذشت برخورد مرحوم علامه شيخ محمدجواد مغنيه _ از
عالمان برجسته لبنان و در عين حال از مخالفان سرسختِ امام موسي صدر _
با امام صدر را كه خود از زبان مرحوم مغنيه شنيده بود، براي من (
نويسنده ) چنين نقل مي فرمودند: \" شيخ مغنيه ميگفت: بر اثر جوسازي
هايي كه در سطح كشور و حتي در محيط منزلمان بر عليه موسي صدر صورت
گرفته بود، در نشستي با حضور رياست جمهور، نخست وزير، رئيس مجلس لبنان،
و رؤسا و رهبران فرقه ها، مذاهب و اديان آن كشور _ كه امام موسي صدر
نيز به عنوان رهبر شيعيان لبنان حضور داشت _ تريبون را در دست گرفته و
با صراحتِ تمام، از حضور موسي صدر در لبنان اظهار تأسف نمودم و در يك
سخن گفتم: \" اگر مي خواهيد لبنان، آرامش، آسايش و امنيت و صلح را به
روي خود ببيند، ناگزير از اخراج موسي صدر از خاك لبنان هستيد\" . علامه
مغنيه ادامه مي دهد: \"هيچ تعبير نادرستي نبود كه ياد داشته باشم و در
آن مجلس در حقّ امام موسي صدر نگويم. به هر تقدير سخنان من پايان يافت
و نوبت به امام موسي صدر رسيد. او سخنانش را با تجليل كم نظير از من
آغاز كرد و ادامه داد: اگر مي خواهيد عزّت، كرامت را در اين كشور احيا
كنيد و دانش دوستي و تكريم بزرگان و فرهيختگان را به ملّت بياموزيد،
بايد تصوير علامه شيخ محمد جواد مغنيه را در قاب طلا بگيريد و در هر
كوي و برزن، نصب نماييد. ما همگي مرهون شيخ جواد مغنيه هستيم.
شيخ مغنيه ميگويد: \" بزرگي، سعه صدر، گذشت و تواضع امام، مرا در آن
مجلس آب كرد و تمام وجودم را شرمندگي و خجالت فرا گرفت، بدون هيچ تأخير
و بي اختيار، تريبون را در دست گرفته و گفتم: \" من در برابر اين كوه
عظمت و صبر، و اسوه تواضع و فروتني، سرِ كُرنش فرود مي آورم و در حضور
شما بزرگان و شخصيت هاي سياسي، علمي و مذهبي، با او بيعت ميكنم\" .
آري امام موسي صدر به رغم در اختيار داشتن همه ابزار قدرت و علي رغم
برخورداري از حمايت مردم و تأييدات مراجع قم و نجف، نه تنها هرگز از
قدرت، مشروعيت و حتي مقبوليت خود براي محدود ساختن علامه مغنيه استفاده
نكرد، بلكه با در آغوش كشيدن ايشان در يكي از مساجد شهر نبطيه و با
اقتدا به ايشان در مسجدي ديگر در بيروت، الگويي از سعه صدر و مداراي يك
رهبر اسلامي را با مخالفين خود برجاي نهاد .
او همواره احساسِ همدلي خويش با مخالفان فكري، عقيدتي و سياسي اش را
چنين ابراز مينمود: \" من با زبانم با شما سخن ميگويم و با قلبم
حرفهاي شما را مي شنوم\" .
يادش گرامي و راهش پر رهرو باد.
|